Masayoshi Son Kimdir? SoftBank’ın Cesur ve Riskli Yatırımcısı

Masayoshi Son, 11 Ağustos 1957’de Japonya’nın Saga ilinin Tosu kasabasında doğan, Kore kökenli Japon iş insanıdır. 1981’de kurduğu SoftBank’ı önce Japonya’nın en büyük yazılım distribütörü, ardından küresel bir teknoloji holdingine dönüştürdü; Alibaba’ya yaptığı 20 milyon dolarlık yatırım teknoloji tarihinin en kârlı bahsi olarak kabul edilir. 2017’de kurduğu Vision Fund, girişim yatırımının ölçeğini on kat büyüttü; WeWork krizi ise bu ölçeğin riskli yüzünü gösterdi.

Son’un kariyeri, büyük sermayeyle büyük bahsi birleştiren bir çizgi izler: yazılım dağıtımı, internet portalları, telekomünikasyon, çip tasarımı ve son on yılda yapay zeka altyapısı. Bu makalede Tosu’dan Stargate’e uzanan yol, doğrulanabilir tarihler ve rakamlarla anlatılmaktadır.

Çocukluk ve Kaliforniya Yılları

Son, Japonya’da yaşayan Kore kökenli bir ailenin çocuğu olarak doğdu; aile soyadı Anitsugu’ydu ve Son Japonya vatandaşlığına geçtiği 1990’da Japonca soyadını seçti. Zorbalık ve ayrımcılık hikayeleriyle anılan çocukluk döneminin ardından 1974’te, 16 yaşında Kaliforniya’ya taşındı ve liseyi orada tamamladı. Kaliforniya Berkeley Üniversitesi’nde ekonomi okudu ve 1980’de mezun oldu.

Üniversite yıllarında girişim denemeleri başladı: çok dilli elektronik bir çevirmen prototipi geliştirip Sharp’a yaklaşık 1,7 milyon dolara lisansladığı bildirilir; ayrıca ABD’ye ithal ettiği atari makineleriyle ilk milyonunu kazandı. Bu sermaye, Japonya’ya dönüşünden sonra kuracağı şirketin tohumunu oluşturdu. Mezuniyetten sonra Japonya’ya döndü ve bir araştırma şirketinde kısa süre çalıştı. Lise öğrencisiyken McDonald’s Japonya’nın kurucusu Den Fujita’nın kitabının hayatını değiştirdiğini anlatır; girişimci olma kararını bu yıllara bağlar.

SoftBank’ın Kuruluşu

Eylül 1981’de Fukuoka’da SoftBank’ı kurdu; şirket, kişisel bilgisayar yazılımı dağıtımı yapıyordu. Son, yazılım satıcıları ile bilgisayar mağazaları arasındaki dağıtım zincirini düzenleyerek kısa sürede Japonya pazarının büyük bölümünü kapsayan bir dağıtım ağı kurdu. 1980’lerin sonunda SoftBank’ın Japonya’daki kişisel bilgisayar yazılımı dağıtımının yarısından fazlasını kontrol eden bir ağa ulaştığı bildirilir; dağıtım gücü, sonraki on yılın yayıncılık ve fuar alımlarına zemin hazırladı. Üreticilerle kurduğu yakınlık, Son’a pazarın nabzını tutma imkânı verdi; bu ilişkiler ağı, bilgisayar ve internet gündeminin Japonya’ya taşınmasında SoftBank’ı aracı konuma getirdi. 1994’te şirketin halka açılması onu milyarder kademesine taşıdı.

1990’ların ortasında Japonya dışına yöneldi: 1995’te Comdex bilgisayar fuarını, ardından Ziff-Davis yayıncılık grubunu satın aldı; bu alımlar beklenen getiriyi üretemedi ve sonraki yıllarda satıldı. Daha kalıcı sonuç, internet yatırımlarından geldi: 1995’te henüz genç bir arama motoru olan Yahoo’ya erken yatırım yaptı ve 1996’da Yahoo Japan ortak girişimini kurdu; Yahoo Japan Japonya’nın en büyük internet portallarından biri haline geldi.

2000 Çöküşü ve Alibaba Bahsi

1990’ların sonunda Son, internet şirketlerine yaptığı yatırımlarla tarihinin en hızlı servet artışlarından birini yaşadı; 2000 yazında birkaç gün boyunca dünyanın en zengin kişisi olduğu bildirildi. Dot-com balonu patladığında bu servetin büyük bölümü buharlaştı; Son, kişisel servetinin yüzde doksanından fazlasını kaybettiği dönemi sonraki röportajlarında hayatta kalma sınavı olarak anlattı. Şirketi ayakta tutan, Yahoo Japan’ın nakit üreten iş modeli ve Japonya’daki internet aboneliği büyümesiydi.

Aynı yıl iki olay kariyerini belirledi. Birincisi sağlık: 2004’te böbrek yetmezliği tanısı aldığı ve 2012’de kardeşinden nakil geçirdiği bildirilir; bu süreçte Son, iş genişlemesinden çok hayatta kalma stratejisine odaklandı. İkincisi Alibaba: 2000’de Jack Ma ile tanıştı ve Çinli öğretmenin sunumu sonrası Alibaba’ya 20 milyon dolar yatırıp yaklaşık yüzde otuz hisse aldı. SoftBank, Alibaba’ya 2004’te ayrı bir turda daha 60 milyon dolar yatırdı; Son’un toplam yatırımı böylece 80 milyon dolara ulaştı. Alibaba 19 Eylül 2014’te New York Borsası’nda 25 milyar dolar toplayarak dönemin en büyük halka arzını gerçekleştirdi; SoftBank’ın payının değeri zamanla yüz milyar doları aştı ve Son bu yatırımı tarihinin en iyisi olarak tanımladı. Anlatılan bir ayrıntıya göre Son, Ma ile ilk görüşmesinden altı dakika sonra yatırım kararı verdiğini söyler; Ma ise Son’un sunduğu daha büyük meblağın bir bölümünü almayı yeğleyerek şirketin kontrolünü korumayı tercih etti.

Telekomünikasyon ve ARM

2001’de SoftBank, Yahoo BB markasıyla Japonya’da ucuz geniş bant internet pazarına girdi; ücretsiz modem ve sabit ücret modeli geniş bant fiyatlarını yarıya indirdi ve NTT’yle girdiği rekabet, Japonya’nın internet abone sayısını dünyanın en hızlı büyüyen pazarlarından biri yaptı. Bu agresif büyüme modeli, Vision Fund döneminin prototipi olarak okunur. Dönüm noktalarından biri de Apple ile ilişkiydi: 2008’de SoftBank, iPhone’u Japonya’ya getiren ilk operatör oldu; başlangıçta riskli görülen bu karar, Japon mobil pazarında akıllı telefon döneminin başlangıcı olarak kabul edilir. Son, Steve Jobs’a 2005’te bir telefon çizimiyle birlikte yazıp işbirliği önerdiğini ve daha sonra lisans görüşmelerinin bu yazışmadan doğduğunu anlatmıştır. 2006’da Japonya’nın üçüncü büyük operatörü Vodafone Japonya’yı satın alarak mobil telekoma girdi; 2013’te Sprint’i yaklaşık 21,6 milyar dolara satın aldı. Sprint’in zararları yıllarca bilançoyu baskıladı; şirket 2020’de T-Mobile ile birleşti.

2016’da Son, Birleşik Krallık merkezli çip tasarımcısı ARM Holdings’i yaklaşık 32 milyar dolara satın alarak dönemin en büyük Asya çıkışlı teknoloji alımını yaptı. 14 Eylül 2023’te ARM Nasdaq’ta halka açıldı ve yaklaşık 54 milyar dolar değerlemeyle yılın en büyük teknoloji halka arzı oldu; SoftBank, ARM’ın büyük bölümünü elinde tutmaya devam etti.

Vision Fund ve WeWork Krizi

Mayıs 2017’de Son, Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun 45 milyar dolarlık katkısıyla toplamı yaklaşık 100 milyar dolara ulaşan Vision Fund’u kurdu; girişim sermayesi tarihinin en büyük fonu, yatırım pratiğini tek tek anlaşmalardan devasa blok alımlarına çevirdi. Uber, Slack, DoorDash ve Flipkart fonun başlıca kalemleriydi; fonun tek anlaşmada milyar dolarlar yatırdığı model, girişim sermayesi endüstrisinde ölçek rekabeti tartışmasını başlattı. 2019’da WeWork’ün halka arzının iptali, şirketin 47 milyar dolarlık değerlemesinin çökmesine ve SoftBank’ın on milyar doları aşan kurtarma paketine yol açtı; WeWork Kasım 2023’te iflas koruması istedi. WeWork’ün çöküşü yalnızca mali bir zarar değil kurumsal bir dönüş noktasıydı: Son, şirketin yönetimini devraldı ve disiplini kendi fonuna uyguladı; 2021’de Uber ve DoorDash çıkışları fonun zararını kısmen dengeledi. Son 2019’da duyurulan Vision Fund 2’yi dış yatırımcı olmadan SoftBank’ın kendi bilançosundan finanse etmeyi seçti; bu tercihin dış sermaye derdini azalttığı, ancak zararları doğrudan şirkete yüklediği değerlendirilir. Vision Fund’un zararları 2022’de teknoloji hisselerinin düşüşüyle derinleşti.

Bu dalgalanmanın iki ucu da rekor oldu: 2021’de SoftBank, Japon şirket tarihinin en büyük yıllık kârını (yaklaşık 46 milyar dolar) açıkladı; 2022’de ise tarihinin en büyük yıllık zararını yazdı. Son’un kamusal konuşmalarında tekrarladığı ‘bilgi devrimi’ tezi, fon stratejisinin ortak paydası olarak anılır; SoftBank kültüründeki ‘300 yıllık plan’ söylemi ise bu tezin kurumsal uzantısıdır.

Stargate ve Bugünü

Ocak 2025’te Son, OpenAI ve Oracle yöneticileriyle birlikte Beyaz Saray’da açıklanan Stargate projesinin ortakları arasında yer aldı; yapay zeka veri merkezleri için 500 milyar dolarlık taahhüt içeren projede SoftBank finansman rolü üstlendi. Son projeyi ‘çağımızın Apollo programı’ olarak tanımladı. ARM’ın çip tasarımlarının yapay zeka patlamasındaki payı ve SoftBank’ın yapay zeka hisse portföyü, 2024-2025 döneminde şirketin değerini yeniden yukarı taşıdı. SoftBank 2025’te yapay zeka yatırımlarını derinleştirdi; OpenAI’ın Mart 2025’te açıklanan 40 milyar dolarlık finansman turunda lider yatırımcının SoftBank olduğu bildirildi. Son, kuruculara büyük hedefler öneren konuşmalarıyla bilinir; 300 yıllık plan söylemi, kısa vadeli zararların uzun vadeli hedeflerle telafi edilebileceği inancının şirketin kurumsal diline yansımış biçimidir.

Forbes ve Bloomberg listelerinde serveti onlarca milyar dolar düzeyinde gösterilen Son, 44 yıllık SoftBank kariyerinde üç kez felaketin eşiğinden döndü. Yazılım dağıtımından 100 milyar dolarlık fonlara uzanan bu yol, teknoloji sermayesinin geçtiğimiz çeyrek asırdaki ölçek değişimini tek başına özetlemektedir.