Ilya Sutskever Kimdir? OpenAI’dan Ayrılan Yapay Zeka Dehasının Hikayesi

Ilya Sutskever, 8 Aralık 1986’da Sovyetler Birliği’nin Gorky (bugün Nijni Novgorod) kentinde doğan bir bilgisayar bilimcisidir. 2012’de derin öğrenmeyi görüntü tanımada tartışmasız hale getiren AlexNet çalışmasının ortak yazarı, 2015’te kurulan OpenAI’ın ilk baş bilim insanı ve GPT modellerinin mimarlarından biridir.

Mayıs 2024’te OpenAI’dan ayrılan Sutskever, Haziran 2024’te tek hedefi güvenli süper zeka olan Safe Superintelligence (SSI) şirketini kurdu. Şirket, Eylül 2024’te yaklaşık 5 milyar dolar değerlemeyle 1 milyar dolar, Nisan 2025’te 32 milyar dolar değerlemeyle 2 milyar dolar sermaye topladı; 2026’nın ortasında beş milyar dolarlık ek bir yatırım turu bildirildi. Bu makalede Sutskever’in Sovyetler Birliği’nden OpenAI yönetim krizine ve yeni şirketine uzanan yolunu izliyoruz.

Çocukluk ve Eğitim Yılları

Sutskever, mühendis bir ailenin çocuğu olarak Gorky’de doğdu. Ailesi, on beş yaşına geldiğinde İsrail’e taşındı; Kudüs’te geçirdiği yıllarda matematik ve bilgisayar programlamaya yoğunlaştı ve lise yıllarında açık üniversite dersleri aldı. Bu erken yoğunlaşma, onun lise yıllarında üniversite düzeyinde derslere geçmesine imkân verdi; Kanada’ya göç, akademik yolunun Toronto Üniversitesi üzerinden devam etmesinin başlangıç noktası oldu. 2002’de, 16 yaşındayken ailesiyle Kanada’ya taşındı.

Toronto Üniversitesi’nde bilgisayar bilimi okudu; lisans derecesini 2005’te aldı ve doktora çalışmalarına Geoffrey Hinton’ın danışmanlığında başladı. Doktora tezi, tekrarlayan sinir ağlarının eğitimi üzerineydi; bu alan, dil modellerinin temelini oluşturan yöntemlerin geliştirildiği bir sahaydı. Doktora döneminde Stanford’da Andrew Ng ile kısa bir staj dönemi geçirdi ve GPU’larla derin ağ eğitmenin pratikte ne kadar etkili olabileceğini deneyimledi.

AlexNet ve Google Brain

2012’de, doktora öğrencisi Alex Krizhevsky ve danışmanı Hinton ile birlikte geliştirdikleri AlexNet, ImageNet büyük ölçekli görüntü tanıma yarışmasını tartışmalı bir farkla kazandı: sistem, ikinci sıradaki yöntemlerin hata oranını yüzde 26 bandındayken yüzde 15,3’e indirdi. AlexNet’in farkı, derin bir evrişimli sinir ağını iki tüketici sınıfı GPU üzerinde eğitmesi ve veri artırma gibi teknikleri ölçekli biçimde kullanmasıydı. Bu sonuç, on yıllardır yapay zeka kışında bekleyen alanın yönünü derin öğrenmeye çevirdi. Sunumun yapıldığı konferans oturumu, salonun dolmasıyla anekdotlara konu oldu; bilgisayar görüsü topluluğu sonraki iki yıl içinde büyük ölçüde derin öğrenmeye geçti.

Sutskever, Kasım 2013’te Google Brain’e katıldı. 2014’te Oriol Vinyals ve Quoc Le ile yayımladığı dizi-dizi (sequence to sequence) makalesi, sinir ağlarının cümleleri sayısal vektörlere çevirip başka bir dile aktarabileceğini gösterdi; bu yöntem, sinirsel makine çevirisinin temeli oldu. Sutskever bu süreçte uzun dizilerde öğrenmenin zorluğuna dair pratik çözümler geliştirdi ve aynı dönemde dikkat mekanizmalarına dair erken fikirlerin gelişmesine katkı sağlayan çalışmalar yayımlandı.

OpenAI’ın Kuruluşu ve GPT Dönemi

Aralık 2015’te Sutskever, Sam Altman, Elon Musk, Greg Brockman ve diğer kurucularla birlikte kâr amacı gütmeyen OpenAI’ın kurucu ekibinde yer aldı ve baş bilim insanı oldu. Kuruluş döneminde OpenAI’ın kamuya açık hedefi, tüm insanlığa yararlı olan genel amaçlı zekayı geliştirmekti; Sutskever, bu hedefi anlatan erken dönem sunumlarında yapay zekanın yalnızca dille değil, oyunlar ve robotlarla dünya ile etkileşim yoluyla da ilerleyeceğini savundu. Musk Şubat 2018’de yönetim kurulundan ayrıldığında ve şirket 2019’da kâr amacı güden bir yan kuruluşa geçtiğinde Sutskever araştırma tarafının merkezinde kalmaya devam etti.

OpenAI yıllarında Sutskever’in en büyük katkısı, ölçekleme hipotezi olarak bilinen görüşü kurumsallaştırmak oldu: model ve veri büyütüldükçe yeteneğin öngörülebilir biçimde arttığı fikri. GPT-1 (2018), GPT-2 (2019) ve GPT-3 (2020) bu çerçevede geliştirildi; GPT-2’nin kademeli yayımlama kararı, olası kötüye kullanım tartışmalarını kamusal alana taşıdı. 2020’de yayımlanan GPT-3 makalesi, birkaç örnekten (few-shot) öğrenme olgusunu geniş biçimde belgeledi; modelin talimatları örneklerden öğrenmesi, sonraki yıllarda prompt mühendisliği diye anılacak pratiğin bilimsel temeli oldu. 2020’de yayımlanan ölçekleme yasaları çalışması, bu hipotezi nicel biçimde modelledi; Sutskever’in ekipleri bu bulguları, gelecek nesil modellerin bütçe ve boyut kararlarında pusula olarak kullandı. 2022 sonunda ChatGPT’nin yayımlanmasıyla OpenAI tarihinin en hızlı büyüyen tüketici ürünlerinden biri ortaya çıktı ve Sutskever, bu başarıların arkasındaki bilimsel vizyonun sahibi olarak tanındı.

Yönetim Krizi ve Ayrılış

Kasım 2023’te OpenAI’da tarihinin en büyük kurumsal krizi yaşandı. Yönetim kurulu üyesi olan Sutskever, 17 Kasım 2023’te Sam Altman’ın CEO’luktan alınması kararına katılan isimler arasındaydı. İki gün sonra Sutskever, bu karardan pişmanlık duyduğunu belirten ortak bir açıklamaya imza attı ve Altman’ın dönüşünü destekledi; Altman 29 Kasım’da CEO olarak geri döndü. Kriz sürecinde Sutskever’in yönetim kurulundaki görevi sona erdi. Krizin ardından Sutskever birkaç ay boyunca kamusal etkinliklerden uzak kaldı; ilk açık konuşmalarında yönetimden çok araştırmaya odaklanmayı tercih ettiğini belirtti.

Ocak 2023’te Jan Leike ile birlikte kurulan ve şirketin işlem gücünün yüzde 20’sini süper zeka hizalama araştırmasına ayırmayı hedefleyen Superalignment ekibi, 2024 baharında dağıtıldı; ekibin koordinatörü Leike, güvenlik kültürünün ürün önceliklerine yenik düştüğü yönünde açıklamalar yaptı. 14 Mayıs 2024’te Sutskever, OpenAI’dan ayrıldığını duyurdu. Ayrılış açıklamasında on yıllık bir dönemin kapandığını belirten Sutskever, yeni bir projeye başlayacağını söyledi. Ayrılış haberlerinin yayıldığı günlerde OpenAI’ın deneyimli araştırmacılarından birkaçının da şirketten ayrıldığı bildirildi.

Safe Superintelligence

Haziran 2024’te Sutskever, eski OpenAI araştırmacısı Daniel Levy ve eski Apple yapay zeka lideri Daniel Gross ile birlikte Safe Superintelligence Inc.‘i kurdu. Şirketin stratejisi açık biçimde tanımlandı: tek bir ürün, güvenli süper zeka; bu ürüne odaklanmak için rakiplerinden farklı olarak ara ürünler, API’ler veya tüketici uygulamaları yayımlamamak. Şirketin Palo Alto ve Tel Aviv’de ofisleri açıldı. Beyan edilen strateji iki farklı biçimde okundu: destekleyenler bunu, ara ürün baskısından uzak güvenlik odaklı bir yaklaşım olarak gördü; eleştirmenler ise ölçülebilir ara çıktısı olmadan bu boyutta sermaye birikiminin nasıl sürdürüleceğini sorguladı.

Eylül 2024’te Andreessen Horowitz, Sequoia, DST Global ve Nat Friedman gibi yatırımcıların katıldığı turda şirket, yaklaşık 5 milyar dolar değerlemeyle 1 milyar dolar sermaye topladı. Nisan 2025’te Greenoaks liderliğinde 32 milyar dolar değerlemeyle 2 milyar dolar daha toplandı. Temmuz 2026’da şirket beş milyar dolarlık ek bir tur kapattığı bildirildi; böylece toplam sermaye yaklaşık 8 milyar dolar düzeyine ulaştı. Şirketin bugüne kadar hiçbir ticari ürün yayımlamamış olması, stratejisinin bir parçası olarak kamuoyuna anlatılıyor; işe alım ilanlarında bile olağan ürün geliştirme gerekliliklerine yer verilmediği basında yer aldı. SSI’ın yaklaşımı, süper zeka öncesi hiçbir ara ürünün peşine düşmemek ve tüm hesaplama gücünü tek hedefe yatırmak olarak özetlendi. Şirketin Tel Aviv ofisi, İsrail’in güçlü araştırma havuzuna yaslanan ikinci merkez olarak konumlandırıldı.

Miras ve Bugün

Sutskever’in akademik ve endüstriyel mirası üç sütuna dayanır: AlexNet’in derin öğrenmeyi ana akım yapması, dizi-dizi çeviri mimarilerinin doğuşu ve GPT ölçekleme çizgisinin kurumsallaşması. Hinton’ın Toronto ekibinden çıkan neslin en tanınmış üyelerinden biri olarak, bugün sektörün önde gelen yüzlerce araştırmacısının eğitim hattında yer alır; Toronto geleneği içinde yetişen Sutskever, öğrencilikten yöneticiliğe uzanan hattıyla alanın kurumsal hafızasının önemli bir halkası olarak kabul edilir. Onun imzasını taşıyan yöntemlerin günlük hayata yansıması, çeviri uygulamalarından kod tamamlama araçlarına uzanan geniş bir yelpazeye yayıldı; bu yaygınlık, bir araştırmacının bireysel kariyerinin sektörün altyapısına dönüştüğü örneklerden biri olarak gösterilir.

SSI’daki mevcut durumu hakkında kamuya açık bilgi sınırlıdır; şirket, araştırma detaylarını neredeyse hiç paylaşmıyor. Bu gizlilik, Sutskever’in kamuoyundaki imajının bir parçasına dönüştü: ölçekleme çağını başlatan isimlerden biri olarak, aynı zamanda bu çağın sonunda ne olacağını güvenlik perspektifinden düşünen en yüksek profilli araştırmacı konumunda. Değerlemeler sıfır gelirle 30 milyar doları aşarken yapılan bu yatırımın geri dönüşü, tamamen gelecekteki süper zeka tartışmalarının sonucuna bağlı bir soru işareti olarak kaldığı değerlendiriliyor.