Bill Gates Kimdir? Microsoft’u Kuran Dahinin Bilinmeyen Yönleri

Bill Gates, 28 Ekim 1955’te ABD’nin Seattle kentinde doğan programcı, girişimci ve hayırseverdir. Lise arkadaşı Paul Allen ile 1975’te kurduğu Microsoft, kişisel bilgisayarların işletim sistemi ve ofis yazılımı sağlayıcısı olarak 20. yüzyılın sonunda dünyanın en değerli şirketlerinden birine dönüştü. Gates, 2000’lerden itibaren şirketindeki görevlerinden kademeli olarak uzaklaştı ve Bill ve Melinda Gates Vakfı üzerinden küresel sağlık, yoksulluk ve eğitim alanlarına yöneldi.

Gates’in hikayesi, yazılım endüstrisinin kuruluş dönemini ve kişisel bilgisayarın evlere girişini temsil eder. Bu makalede çocukluğundan Microsoft’un kuruluşuna, antitrust davasından vakıf yıllarına uzanan yol olgularla anlatılmaktadır.

Çocukluk ve Eğitim Yılları

Avukat William H. Gates Sr. ve banka yönetim kurulu üyesi Mary Maxwell Gates’in oğlu olarak büyüyen Bill, ailesinin özenle seçtiği özel Lakeside School’da okudu. Aile içinde, babasının ve dedesinin de adını taşıması nedeniyle Trey lakabıyla çağrıldı. Okul, 1968’de bir bilgisayar terminali kiralamıştı; Gates, terminalin başında saatler geçirdi ve iki sınıf üstünde okuyan Paul Allen ile tanıştı. Bilgisayar süresini karşılayamayan ikili, şirketin yazılım hatalarını bulmak karşılığında ek süre kazanacak bir düzenleme yaptıklarını sonraki yıllarda anlattı.

Annesi Mary Gates, First Interstate BancSystem’in yönetim kurulu üyesiydi ve United Way hayır kurumunun yönetiminde IBM’in üst yöneticilerinden John Opel ile birlikte çalışmıştı; kaynaklarda IBM’in 1980’de Microsoft’a yönelmesinde bu tanışıklığın payı olduğu aktarılır. Lise yıllarında Allen ile ilk ticari denemelerini yaptı; trafik yoğunluğunu ölçen Traf-O-Data adlı cihazı Intel 8008 işlemcisiyle geliştirdiler. Gates, SAT sınavından 1600 üzerinden 1590 alarak 1973’te Harvard Üniversitesi’ne girdi; burada Steve Ballmer ile tanıştı. 1975’te eğitimi bırakarak Allen’ın yanına gitti.

Microsoft’un Kuruluşu

Ocak 1975’te Popular Electronics dergisinin kapağında yer alan Altair 8800 bilgisayarı, iki gencin kaderini değiştirdi. Gates ve Allen, cihazı hiç görmeden BASIC yorumlayıcısı yazdılar; Allen’ın Albuquerque’deki MITS ofisinde yapılan gösteri başarılı oldu ve ikili şirketle anlaştı. 4 Nisan 1975’te Micro-Soft adıyla kurulan şirket, adını mikroçipler ve yazılım kelimelerinin birleşiminden aldı. Şubat 1976’da Gates, hobi kullanıcılarına hitaben yazılım korsanlığını eleştiren açık mektubu yayımladı; mektup, yazılımın ticari bir ürün olarak kabul edilmesinde dönüm noktası sayılır. Şirketin geliri 1978’de 1 milyon doları aştı. New Mexico’nun sıcak ikliminden şikayet eden Gates’in aktarımına göre şirket 1979’da doğduğu bölgeye, Washington eyaletindeki Bellevue’ye taşındı; adı sonradan Microsoft olarak kayıtlara geçti.

Şirketin ilk yıllarında Gates hem yöneticilik yapıyor hem de kod yazıyordu; 1980’lerin ortasına dek ürünlerde kod yazmaya devam ettiğini belirtmiştir. Şirketin gelirleri bu yıllarda yıllar itibarıyla hızla katlanarak büyüdü; Gates’in hisseleri, Allen’ın hisselerinden geniş ölçüde fazlaydı.

IBM Anlaşması ve Windows Dönemi

1980’de IBM, kişisel bilgisayarı için işletim sistemi arıyordu ve Microsoft’a yöneldi. Microsoft, Seattle Computer Products’tan 86-DOS’un haklarını toplamda 50.000 dolara satın aldı; yazılımı IBM PC için uyarladı ve PC-DOS adıyla teslim etti. Kritik hamle, IBM’e münhasır olmayan bir lisans anlaşmasıydı: Microsoft, MS-DOS’u diğer üreticilere de lisanslayabilirdi. IBM uyumlu klonların 1980’lerde patlamasıyla MS-DOS sanayi standardı hâline geldi. Microsoft ile IBM’in ortak OS/2 projesi 1990’ların başında ayrı yollara açıldı; Gates’in Windows üzerine kurduğu bahsi kazandı. 1988’de Apple, Windows arayüzünün Macintosh’u izlediği iddiasıyla dava açtı; uzun süren dava 1990’ların ortasında Microsoft lehine sonuçlandı.

Şirket, 20 Kasım 1985’te Windows’un ilk sürümünü çıkardı. 13 Mart 1986’da hisse başına 21 dolardan halka arz olan Microsoft yaklaşık 61 milyon dolar topladı; Gates’in elindeki hisseler onu 1987’de, 31 yaşındayken kendiliğinden servet kazanmış en genç milyarder ilan ettirdi. Microsoft aynı dönemde Apple Macintosh için yazılım geliştiren ilk büyük şirketlerden biriydi; Word ve Excel’in Macintosh sürümleri, Office paketinin temelini attı. Windows 3.0 (1990) milyonlarca kopya sattı; Office paketiyle birlikte şirket iş dünyasının vazgeçilmez tedarikçisi oldu. Windows 95’in lansmanı 24 Ağustos 1995’te küresel bir etkinliğe dönüştü; ürünün ilk beş haftada yedi milyon kopya sattığı bildirildi. Gates’in lansman döneminde David Letterman’a verdiği röportaj, kişisel bilgisayar kültürünün popüler kültürle kesiştiği anılardan biri olarak yinelendi.

İnternetin yükselişine geç kalındığı fark edildiğinde Gates, 26 Mayıs 1995’te çalışanlara İnternet Dalga Günü notunu dağıttı. Internet Explorer’ın Windows’a gömülmesi, ABD Adalet Bakanlığı ve yirmi eyaletin Mayıs 1998’de açtığı antitrust davasına yol açtı. Gates’in Kasım 1998’de verdiği ifade, görüntülerinin mahkemede delil olarak kullanılmasıyla geniş yankı buldu. 2000’de federal mahkeme Microsoft’u haksız tekel buldu ve şirketin ikiye bölünmesini istedi; temyiz mahkemesi 2001’de bölünme kararını bozdu, dava 2001’de kabul edilen uzlaşmayla sonuçlandı. Avrupa Birliği ise 2004’te ayrı bir dava sonucunda şirkete 497 milyon euro ceza verdi.

Hayır İşleri ve Şirketten Ayrılış

Gates, 1 Ocak 1994’te Microsoft çalışanı Melinda French ile evlendi. 1994’te kurduğu aile vakfı, Haziran 2000’de yeniden düzenlenerek Bill ve Melinda Gates Vakfı adını aldı. Vakıf, çocuk felci ve sıtma aşıları, HIV programları, tarım ve eğitim alanlarında dünyanın en büyük özel hayır kurumu hâline geldi; vakfın bağış sermayesinin onlarca milyar dolar düzeyine ulaştığı bildirilir. Vakıf, 2000’de kurulan Gavi Aşı İttifakının ana destekçileri arasında oldu. Warren Buffett’ın 2006’dan itibaren yıllar içinde toplamı 30 milyar doları aşan hisse bağışı vakfın ölçeğini büyüttü. 2000’de Cambridge Üniversitesi’nde uluslararası öğrencilere yönelik Gates Cambridge burs programı kuruldu. 2010’da Buffett ile birlikte Giving Pledge’ı kurarak milyarderleri servetlerinin çoğunu bağışlamaya çağırdı; ilk imzacı listesi kaynaklarda yaklaşık kırk milyarder içeriyor gösterilir. 2015’te iklim teknolojisi yatırımları için Breakthrough Energy girişimini kurdu. 2022’de vakfa 20 milyar dolarlık ek bağışta bulundu; 2025’te vakıf, 2045 yılına kadar 200 milyar dolar harcayıp faaliyetini sonlandıracağını açıkladı.

Şirket içinde Gates, Ocak 2000’de CEO’luğu Steve Ballmer’a devretti ve baş yazılım mimarı rolünü üstlendi. Haziran 2006’da iki yıllık bir geçiş planı açıkladı; 27 Haziran 2008’de Microsoft’taki günlük görevinden ayrıldı. 2014’te yönetim kurulu başkanlığını John Thompson’a bıraktı, 13 Mart 2020’de ise kuruldan tamamen çekildi. Gates, 2004-2021 arasında Berkshire Hathaway yönetim kurulunda da Buffett’ın yanında yer aldı. Gates ile Melinda Gates, Mayıs 2021’de boşanacaklarını açıkladı; vakıf ortak yapı olarak kaldı. Gates, düşüncelerini Gates Notes adını verdiği blog aracılığıyla yayımlamayı sürdürür.

Gates, The Road Ahead (1995) ve Business @ the Speed of Thought (1999) adlı kitaplarını yazdı; 2021’de iklim krizine odaklanan How to Avoid a Climate Disaster yayımlandı. 2025’te çocukluk anılarından oluşan Source Code kitabını çıkardı.

Serveti ve Etkisi

Gates, Forbes milyarder listesinde 1995’ten itibaren on sekiz yıl boyunca büyük ölçüde birinci sırada kaldı; 2010’ların sonunda Bezos ve Musk’ın ardına düştü. Serveti dönemsel olarak 100 milyar dolar eşiğini aşmıştır. Microsoft’taki payı, halka arz dönemlerindeki yaklaşık yüzde kırk beşten yıllar içinde yüzde birin altına geriledi. Servetinin büyük bölümü, Microsoft hisselerinin satışından elde edilen varlıkları yöneten Cascade Investment üzerinden oluşturulmuştur; şirket hisselerinin yanı sıra otel ve demiryolu işletmelerine, ayrıca kaynaklarda ABD’nin en büyük özel tarım arazisi sahiplerinden biri olarak geçtiği geniş toprak varlıklarına sahiptir. İleri nükleer enerji şirketi TerraPower’ı da 2006’da kurduğu kayıtlara geçmiştir; şirketin Wyoming’de kuracağı gösteri amaçlı santralin temelinin 2024’te atıldığı bildirildi. 1994’te Leonardo da Vinci’nin Codex Leicester el yazmasını 30,8 milyon dolara satın alması, kültür dünyasında geniş yankı bulan hamlelerindendir.

Etkisi tartışmasız olduğu kadar eleştiri konusu da olmuştur. Microsoft dönemindeki rekabet yöntemleri antitrust davalarına yol açtı; vakıf döneminde ise küresel sağlık politikaları üzerindeki özel etkisi akademik çevrelerde tartışılmıştır. Buna rağmen aşı programlarının milyonlarca çocuğun ölümünü önlediği değerlendirmesi, vakıf çalışmalarının en yaygın kabul gören sonucudur.