Giriş yap

Perdenin Arkasındaki İnsan Temizliği: Veri İşçileri

514 kelime3 dk okuma

Üretken yapay zekâ modelleri insan emeğiyle temizlenmiş veriyle çalışıyor; Time’ın araştırması OpenAI için Nairobi’de çalışan yaklaşık 36 Sama işçisinin saatlik 1,32-2 dolar aldığını ve şiddet ile cinsel istismar içeriğini sınıflandırdığını gösterdi, 2025-2026 saha çalışmaları ise işin kırılgan ve büyük ölçüde kayıtsız olduğunu belgeliyor.

OpenAI’ın Kenya’daki 36 işçisi

Time’ın 2023 tarihli araştırması ChatGPT’nin eğitiminin görünmeyen tarafını rakamla ortaya koydu: Nairobi’de Sama üzerinden çalışan yaklaşık 36 işçi, OpenAI’nin zararlı içerik filtrelerini eğitmek için şiddet, hayvanlara cinsel şiddet ve çocuklara cinsel istismar içeren metinleri sınıflandırdı.

Saatlik ücret 1,32 ile 2 dolar arasında değişiyordu. İşçilerin bir kısmı işi kaybetmemek için içerikle ilgili konuşmayı yasaklayan sözleşmeler imzaladı; anlatılan şikâyetler uyku bozukluğu, tekrarlayan görüntüler ve sürekli kaygıydı.

Meta’nın moderatörleri ve sözleşme geri çekilmesi

Ağır içerik temizliği OpenAI’la başlamadı. Guardian’ın 2023’te konuştuğu Kenyalı moderatörler, Sama üzerinden Meta’nın içeriğini günde yaklaşık iki dolar karşılığında tarıyor ve işin kendilerini “tamamen bitirdiğini” anlatıyordu.

2026 başındaki bir alan araştırması kırılganlığı gösterdi: Meta bu alandaki sözleşmeleri çekerken binden fazla Kenyalı veri işçisi etkilendi. Elliyi aşkın katılımcıyla yapılan ölçümde aylık medyan kazanç 200 dolar civarındaydı ve hiçbir katılımcı yaşam ücreti eşiğini tutturamadı.

Filipinler ve Venezuela

Filipinler, Scale AI’nın Remotasks platformunun en kalabalık pazarlarından biri oldu. Washington Post 2023’te bu “dijital gündelikçi” ordusunun düşük ücret, geciken ödeme ve belirsiz görev akışıyla çalıştığını yazdı; insan hakları izleme kuruluşları aynı yapıyı “dibe doğru yarış” olarak tanımladı.

Venezuela’da tablo ekonomik çöküşle iç içe geçmiş. Rest of World’ün 2025 raporuna göre bazı platformlarda eğitim işlerinin büyük kısmını Venezuelalılar yürütüyordu; üretken yapay zekânın görevleri otomatikleştirmesiyle işler azaldı ve anlatılan bir işçinin aylık geliri 500 dolardan 320 dolara geriledi.

Neden “görünmez”?

Bu emeğin üç gizleme katmanı var. Sözleşme zinciri: model sahibinin alt yüklenicisi ve onun taşeronu olduğu için ücreti kimin belirlediği belirsiz. İsim katmanı: işçiler çoğu yayında katkıda bulunanlar listesinde yer almıyor. Coğrafya katmanı: bir ürünün geliri Batı’da, saati Kenya veya Venezuela’da fiyatlanıyor.

Üretken yapay zekânın “otomatik” anlatısı bu katmanları daha da görünmez kılıyor. Oysa en yeni modellerde bile insan temizliği sürüyor: tercih sıralamaları, zararlı içerik değerlendirmesi, görsel düzeltme ve alan uzmanı denetimleri.

Ne anlama geliyor?

Modelin “zekâsı” ile insan emeğinin görünmezliği arasında ters bir ilişki var: arayüz ne kadar otomatik görünüyorsa, arka plandaki küratörlük o kadar kritik hâle geliyor ve o kadar az raporlanıyor.

Düzeltilmesi güç olmayan üç başlık var: alt yüklenici zincirinin ifşası, travmatik içerikle çalışanlara psikolojik destek zorunluluğu ve görev başına ücret tabanı. Bunlar modellerin kalitesini değil, üretim koşullarının kaydını ilgilendiriyor.

  • Nairobi’de ~36 işçi, saatliği 1,32-2 dolar
  • Meta sonrası binden fazla Kenyalı veri işçisi işsiz kaldı
  • Aylık medyan kazanç yaklaşık 200 dolar
  • Venezuela’da görev kıtlığı geliri 500’den 320 dolara indirdi
  • Alt yüklenici zinciri ücret sorumluluğunu belirsizleştiriyor

Sık sorulan sorular

Veri etiketleme hâlâ gerekiyor mu?

Evet. Artık işin biçimi değişti: ham görsel kutulama yerine tercih sıralaması, değerlendirme, zararlı içerik denetimi ve uzman onayı. Bu görevler model kalitesini belirlediği için talebi azalmadı, sadece uzmanlaştı.

Travmatik içerikle çalışma nasıl bir risk yaratıyor?

Sürekli maruz kalma; uyku bozukluğu, tekrarlayan görüntü, kaygı ve ilişki sorunlarına yol açabiliyor. Araştırmalar, riski artıran asıl faktörün içerikten çok desteksizlik, hedef baskısı ve sözleşmelerle gelen sessizlik zorunluluğu olduğunu gösteriyor.

Bu işler neden kayıt dışı?

Çünkü çoğu platform bağımsız yüklenici modeli kullanıyor: bordro, izin, sigorta ve iş güvencesi yok. Sözleşmeler zincirlendiği için işçi, işin gerçek sahibine ulaşamıyor.

Otomasyon bu işleri bitirir mi?

Kısmen evet. Venezuela örneğinde görüldüğü gibi ucuz ve rutin görevler önce kayboluyor; geriye daha çok değerlendirme ve denetim işi kalıyor. Sonuç ücrette düşüş, işte ise belirsizlik.

Kaynakça

  1. OpenAI Used Kenyan Workers on Less Than $2 Per HourTime
  2. Kenyan moderators decry toll of training AI modelsThe Guardian
  3. Kenya’s Data Workers: Life After MetaWageIndicator
  4. Venezuelan migrants relied on clickwork to survive. Now AI is changing itRest of World
  5. Behind the AI boom, an army of overseas workers in digital sweatshopsThe Washington Post
  6. How the AI industry profits from catastropheMIT Technology Review

Bu konuyla ilgili haberler