Yapay Zekâ Projesine Başlamadan Önce Kontrol Listesi
Yapay zekâ projesi başlatmadan önce geçilmesi gereken 40 maddelik kontrol listesi: problem doğrulama, veri mevcudiyeti, maliyet, risk ve pilot tasarımı.
Bu rehberi ücretsiz indir
PDF; kapak ve içindekiler sayfası dahil 6 bölümden ve sık sorulan sorulardan oluşur. Türkçe, A4 formatında, yazdırılabilir.
İndirmek için ücretsiz WebTuring hesabı gerekir. Girişli değilseniz giriş sayfasına yönlendirilirsiniz.
Kısa cevap
Proje onayı öncesi beş blok kontrol: problem gerçek mi, veri var mı, çözüm makul mu, maliyet ve risk hesaplandı mı, pilot ölçülebilir mi. Beş blokta hata varsa proje başlamaz.
Blok 1: Problem doğrulama (8 madde)
Geçilecek maddeler: Problem tek cümlede tarif edilebiliyor mu? Bu problemi bugün kim, kaç dakikada, hangi maliyetle çözüyor? Çözüm üretilecek kazanç sayılabilir mi (dakika, TL, hata oranı)? Problem sahibi tanımlı mı (kullanıcısı kim)? Alternatif çözümler (yazılım, süreç değişikliği) değerlendirildi mi? Yapay zekâ gerekli mi yoksa kural motoru yeterli mi? Projenin sponsoru (bütçe sahibi) var mı? 6 ay sonra hâlâ bu problem önemsedecek miyiz?
Karar kuralı: Problem bloğunda 6 maddeden az geçiliyorsa proje, "çözüm arayan problem" kategorisindedir. Bu kategori, kurumsal yapay zekâ çöplüğünün en kalabalık bölümüdür.
Blok 2: Veri mevcudiyeti (8 madde)
Veri gerçekten var mı ve erişilebilir mi (yazılı izin, KVKK ve gizlilik uygunluğu)? Veri kalitesi kontrol edildi mi (eksik, tutarsız kayıt oranı)? Veri problemi temsil ediyor mu (geçmiş örnekler gelecek duruma benzer mi)? Etiketleme gerekiyorsa kim yapacak, maliyeti hesaplandı mı? Veri sahipliği ve kullanım hakları net mi? Hassas veri varsa anonimleştirme planı var mı? Veri güncellenebilir mi (model bozulmasın diye)?
Karar kuralı: "Veri yok" cümlesi proje iptali değil, fazlamadır — önce veri toplama/birleştirme projesi. Verisi olmayan problem, yapay zekâ projesi değil veri projesidir.
Blok 3: Çözüm uygunluğu (8 madde)
Seçilen yaklaşım (hazır model / RAG / fine-tuning / klasik ML) problemin ölçeğine uygun mu? Hata toleransı belirlendi mi (%5 hata kabul edilebilir mi, edilemez mi)? Yanlış cevabın maliyeti ölçüldü mü? İnsan denetim noktası nerede olacak? Model yanıt gecikmesi kabul edilebilir mi? Ölçeklenebilirlik (10x veri, 10x kullanıcı) düşünüldü mü? Hazır çözüm (SaaS) yeterli olabilir mi — sıfırdan inşaat gerekli mi?
Karar kuralı: Hata maliyeti yüksek ve doğrulama imkânsızsa proje için "uygun değil" yazın. Yüksek hata maliyeti + iyi doğrulama ise insansız otomasyon değil insan-destekli öneri sistemi tasarlayın.
Blok 4: Maliyet ve risk (8 madde)
Toplam sahip olma maliyeti (geliştirme + çalıştırma + bakım + eğitim) hesaplandı mı? İlk 6 ay işletme maliyeti bütçelendi mi? Tedarikçi bağımlılığı değerlendirildi mi (alternatif model/araç var mı)? Yasal uyum kontrolü yapıldı mı (KVKK, AI Act kapsamı, telif)? Güvenlik riski (veri sızması, istem enjeksiyonu) değerlendirildi mi? Ekip yetkinliği var mı veya eğitim planlandı mı? Proje başarısız olursa çıkış maliyeti nedir?
Karar kuralı: Çıkış maliyeti yüksek ve başarı olasılığı düşükse küçük pilotla başlayın; büyük sözleşmeli taahhütler pilot sonrasına bırakılsın.
Blok 5: Pilot tasarımı (8 madde)
Pilotun süresi tanımlı mı (öneri: 4-8 hafta)? Başarı metrikleri önceden yazılı mı (örnek: "işlem başına süre 8→4 dakika")? Pilot kapsamı daraltıldı mı (1 departman, 1 kullanım)? Ölçüm yöntemi belirlendi mi (önce-sonra ölçüm, kontrol grubu)? Karar günü tanımlı mı (bu tarihte devam/iptal/ölçekle kararı)? Pilot sonuçlarını kim değerlendirecek? Pilotun bulguları nasıl dokümante edilecek (karar dosyası)?
Pilot şablonu tek sayfa: Problem, kapsam, metrikler, süre, karar günü, sorumlular. Bu sayfa imzalanmadan pilot başlamaz.
Kırmızı bayraklar: İptal sinyalleri
"Yönetim yapay zekâ istiyor" tek gerekçe — problem tanımsız. "Yapay zekâ ile müşteri ilişkisi kuracağız" — belirsiz kazanç. Veri yok ama "önce model alalım" — sıra ters. Ölçüm tanımı yok — başarı kanıtlanamaz. Tek tedarikçi taahhüdü büyük — kilitlenme riski. Hata toleransı düşük ama insan denetimi yok — güvenlik riski.
Kontrol listesinin özeti bir cümledir: Önce problemi ölç, verini kontrol et, pilotu tanımla; teknolojiyi en son seç. Liste %100 geçilmeyen proje iptal etmez — risklerin bilinçli kabul edildiğini belgeler; o belge de en güçlü yönetim aracıdır.
Sık sorulan sorular
Kontrol listesi küçük projeler için de mi?
Evet ama ölçekli: Küçük pilotlarda liste 1 saatte geçilir ve zihinsel netlik sağlar. Büyük yatırımlarda aynı liste yazılı karar dokümanı olur.
Liste kaç madde geçmeli proje devam etsin?
Sert eşik yerine riskli maddeleri açıkça işaretleyin: kritik maddeler (veri yok, ölçüm yok) geçilmiyorsa durun; ikincil maddeler "bilinçli risk" olarak kabul edilebilir.
Pilot süresi neden 4-8 hafta?
Daha kısa süre gerçek kullanım örüntüsünü göstermez, daha uzun süre momentum ve bütçe kaybeder. 4-8 hafta, ölçülebilir sonuç ile hızlı karar arasında dengedir.
