Yapay Zekâ Ajanları (AI Agents) Rehberi
Yapay zekâ ajanlarının mimarisi: planlama, araç kullanımı, bellek ve denetim katmanları; ajan türleri, güvenlik önlemleri ve üretimde çalıştırma kuralları.
Bu rehberi ücretsiz indir
PDF; kapak ve içindekiler sayfası dahil 6 bölümden ve sık sorulan sorulardan oluşur. Türkçe, A4 formatında, yazdırılabilir.
İndirmek için ücretsiz WebTuring hesabı gerekir. Girişli değilseniz giriş sayfasına yönlendirilirsiniz.
Kısa cevap
Yapay zekâ ajanı: görevi adımlara bölüp araçları (arama, dosya, API, kod) kullanarak hedefe ilerleyen, plan-bellek-denetim katmanlarıyla desteklenen sistem; tam özerk değil, sınırlı izinlerle çalışan bir yardımcıdır.
Ajan nedir, sohbet modelinden farkı ne?
Sohbet modeli sorunuza cevap üretir; ajan görevi bitirir. Fark üç yetenektir: Planlama (görevi adımlara bölme), araç kullanımı (arama, dosya sistemi, API çağrısı, kod çalıştırma) ve döngü (her adımın sonucunu görüp planı güncelleme).
Basit örnek: "Bu hafta rakiplerin fiyatlarını topla ve tablo yap" görevi ajan için uygundur — arama yapar, veri toplar, tablo kurar, rapor verir. Sohbet modeli ise "nasıl toplayacağını" anlatır; işi siz yaparsınız.
Dört bileşen: Plan, araç, bellek, denetim
Plan katmanı: Görevi adımlara bölen ve her adım sonucuna göre planı güncelleyen model davranışı (reasoning modelleri burada güçlüdür). Araç katmanı: Ajanın dış dünyaya dokunma yüzeyi — web araması, dosya okuma/yazma, komut çalıştırma, API çağrısı. Her araç ayrı bir izin kapısıdır.
Bellek katmanı: Görev içinde çalışma belleği (bağlam penceresi) ve görevler arası kalıcı bellek (notlar, öğrenilen tercihler). Denetim katmanı: İnsan onay noktaları, log, geri alma yeteneği. Üretimde güvenilir ajanlar dört katmanı da açıkça tasarımlar; denetimsiz ajan üretimde kullanılmaz.
Ajan türleri ve görev profili
Türler: Tek ajan (tek görev döngüsü), orkestratör + alt ajanlar (böl-yönet mimarisi), kod ajanı (depo üzerinde çalışır), bilgisayar ajanı (ekranı görüp uygulamaları kullanır), çok ajanlı tartışma (roller üzerinden kalite artırma).
Uygun görev profili: Net kabul kriteri olan, doğrulanabilir sonucu olan, adımları tekrarlanabilir işler — test yazmak, veri temizlemek, rapor toplamak, belge taramak. Uygun olmayanlar: Kabul kriteri belirsiz işler (yaratıcı yönlendirme), geri döndürülemez yüksek riskli işler (canlı sistemlere dokunma, ödeme kararları).
İzin ve güvenlik modeli
İzin piramidi (alttan üste): (1) Salt okunur işler — serbest. (2) Yazma işleri — sandbox/dal üzerinde, inceleme sonrası birleştirme. (3) Dış dünya işleri (mail gönderme, API yazma) — her seferinde insan onayı. (4) Yıkıcı işler (silme, yayınlama) — asla otomatik değil.
İstem enjeksiyonu, ajan çağının ana güvenlik riskidir: Ajanın okuduğu bir web sayfası veya belge, içindeki gizli talimatla ajanı kandırabilir. Savunma: Ajanın izin listesini dar tutmak, dış içerikten gelen talimatları sistem isteminde "talimat değil" ilan etmek, kritik eylemlerde insan onayı. Ayrıca maliyet sınırı ve zaman sınırı koyun — kontrolsüz döngü hem para hem güvenlik sorunudur.
Üretim kuralları
Kurallar: (1) Her ajan görevi loglanır — hangi araçlar çağrıldı, ne zaman, hangi sonuçla. (2) Kabul kriteri önceden yazılır — ajan bitti derse bile ölçümle doğrulanır. (3) Geri alma planı — ajanın yaptığı değişiklikler tek tuşla geri alınabilmeli. (4) Aşamalı izin — yeni görev tipi önce salt okunur izinle denenir.
Bu kurallar ajanı güvenilmez sistemden denetlenebilir iş gücüne dönüştürür: Ajan, raporlayıp onay alan bir stajyer gibi yönetilmelidir — onay almamış stajyerin yaptığı değişiklik canlıya gitmez.
Başarısızlık kalıpları
Kayan hedef: Ajan adım sırasında hedefi unutur veya yeniden yorumlar — çözüm: görev tanımını yazılı yapıp her adımda hatırlatmak. Döngü tuzağı: Aynı adımı tekrar tekrar deneyip takılma — çözüm: adım limiti ve "takıldım, insan müdahalesi" durumu. Aşırı güven: Araç hatasını kendiliğinden düzeltip devam etmek — çözüm: kritik araç çağrılarında doğrulama.
Ve en yaygını: Görevi ajanın yeteneğinden büyük tanımlamak. "Tüm sitemi yenile" değil, "bu sayfanın meta açıklamalarını güncelle" — ajan, küçük ve net görevlerin seri halinde parlar. Büyük görev, küçük ajan görevlerinin sırası olarak insana aittir.
Sık sorulan sorular
Ajanlar insan işini tamamen devralır mı?
Doğrulanabilir, kapsam net işlerde evet — kısmen. Amaç tanımlama, kalite yargısı ve risk kararı insanda kalır. Gerçek tablo: Ajan + insan işbirliği, ikisinden tek başına daha verimli.
Kendi ajanımı kurmak için ne gerekir?
Üç şey: güçlü bir model API'si, araç tanımları (hangi fonksiyonları çağırabilecek) ve denetim akışı (onay, log). Hazır çerçeveler ve terminal ajanları başlangıcı büyük ölçüde kolaylaştırır.
Ajan maliyeti nasıl kontrol edilir?
Token tüketimi sohbetten kat kat yüksektir. Kontrol: görev başına token üst sınırı, adım limiti, ucuz model + pahalı model kombinasyonu (basit adımlar ucuz modelde) ve aylık bütçe alarmı.
