Zhang Yiming Kimdir? TikTok’un Kurucusu ve Dünyanın En Zengin Çinlilerinden

Zhang Yiming, Nisan 1983’te Çin’in Fujian eyaletindeki Longyan kentinde doğan girişimci ve yazılım mühendisidir. 2012’de kurduğu ByteDance şirketi, Toutiao haber uygulaması ve Douyin ile TikTok kısa video platformlarıyla dünyanın en değerli teknoloji şirketlerinden biri hâline geldi. Yiming, algoritma temelli içerik önerisinin öncü uygulayıcılarından biri sayılır ve 2021’de şirketin yönetiminden çekilmeden önce Çin’in en geniş kitlelere ulaşan internet platformlarını kurmuştur.

Yiming’in hikâyesi, mobil internet çağının Çin’de nasıl bir küresel rekabet gücüne dönüştüğünü özetler: önce Çin pazarında kişiselleştirilmiş haber akışı, sonra uluslararası pazarda kısa video platformu. Bu makalede Yiming’in hayatı, ByteDance’in kuruluşu ve TikTok’un ABD’deki hukuk süreci anlatılmaktadır.

Fujian’dan Pekin’e: Eğitim ve İlk İşler

Yiming, Fujian’da bilim insanı olan bir ailenin çocuğu olarak büyüdü; ailesi onun bilim ve teknolojiye ilgisini erken destekledi. Üniversite yıllarında bilgisayar tamir ederek kazanç elde ettiği ve yazılım yeteneğiyle tanındığı anlatılır. Tianjin’deki Nankai Üniversitesi’nde önce mikroelektronik okumaya başladı, sonra yazılım mühendisliğine geçti ve 2005’te mezun oldu. Mezuniyet sonrası ilk işi, seyahat arama motoru Kuxun’da yazılım geliştiricilikti. Kısa sürede teknik ekip yöneticiliğine yükseldi ve şirketin bir seyahat devi tarafından satın alınmasını izledi.

2008’de kısa süre Microsoft’ta çalıştı; büyük şirketin yavaş karar süreçlerinden sıkıldığını söyleyerek ayrıldı. Ardından sosyal ağ girişimcisi Wang Xing’in mikroblog projesi Fanfou’da çalıştı. 2009’da ilk şirketi olan emlak arama motoru 99fang.com’u kurdu ve CEO olarak yönetti; bu deneyim, mobil uygulamaların ve arama teknolojisinin birlikte kullanılabileceği bir alan tanımasına yol açtı ve sonraki girişiminin altyapısını hazırladı.

2012: ByteDance’in Kuruluşu ve Toutiao

Yiming, Mart 2012’de Pekin’de ByteDance’i kurdu; kaynaklara göre şirket, küçük bir apartman dairesinde az sayıda çalışanla faaliyete geçti. Şirketin ilk ürünü, Ağustos 2012’de yayımlanan Jinri Toutiao adlı haber uygulamasıydı; uygulama, kullanıcının okuma alışkanlıklarını yapay zeka algoritmalarıyla analiz ederek kişiselleştirilmiş haber akışı sunuyordu. O dönemde Çin’de haber uygulamaları editöryel seçimle çalışıyordu; Toutiao’nun algoritma temelli yaklaşımı, kullanıcı etkileşimini ve oturum sürelerini belirgin biçimde artırdı. Yiming, şirketin ilkesini algoritmaya dayalı içerik dağıtımı olarak tanımladı ve editöryel müdahaleyi en aza indiren bir yapı kurdu.

ByteDance, ilk yatırımcılarıyla hızla büyüdü; kaynaklara göre erken yatırımcılar arasında SIG’nin Çin kolu yer aldı. Toutiao kısa sürede Çin’in en çok kullanılan haber uygulamalarından biri oldu. 2014’te Sequoia öncülüğünde yaklaşık 100 milyon dolarlık yatırım turu tamamlandı; turun şirket değerlemesini 500 milyon dolar düzeyine taşıdığı bildirilir. Yiming, kullanıcı verisiyle çalışan öneri motorlarını şirketin temel yetkinliği hâline getirdi; bu yetkinlik, sonraki ürünlerin de mimari omurgasını oluşturdu. 2018’de Çin’de düzenleyicilerin içerik denetimi uygulamaları, şirketin bazı ürünlerini mağazalardan geçici olarak kaldırttı; şirket düzenlemelere uyum için denetim ekiplerini genişletti. Kaynaklara göre şirket, 2010’ların ortasında Çin’in en hızlı büyüyen internet şirketlerinden biri sayılıyordu; binlerce çalışanı barındıran bir yapıya ulaştı ve değerlemesi milyar dolar eşiğini aştı.

Douyin ve TikTok’un Doğuşu

ByteDance, Eylül 2016’da Çin’de Douyin adlı kısa video uygulamasını yayımladı; uygulama, müzik eşliğinde kısa videolar çekip paylaşmaya dayanıyordu ve Toutiao’nun öneri motorunu video içerikte uyguluyordu. 2017’de Douyin’un uluslararası sürümü TikTok yayımlandı. Douyin’un Çin’deki hızlı yükselişi, kısa video formatının mobil internetin ana eğlence biçimi hâline gelmesini öncül etti. 2020’de Douyin’in günlük aktif kullanıcı sayısının 600 milyona ulaştığı açıklandı. Aynı algoritma altyapısı, Toutiao’da biriken öneri sistemi deneyiminin yeni formata aktarılmasını da kolaylaştırdı. Aynı yıl ByteDance, Batı pazarında yaygın olan Musical.ly uygulamasını yaklaşık bir milyar dolara satın aldı; Ağustos 2018’de Musical.ly kullanıcıları TikTok’a taşındı ve platform tek bir küresel ürün hâline geldi.

TikTok, öneri algoritmasının güçlü olduğu bir yapıyla küresel pazarda hızla büyüdü; özellikle genç kullanıcı kitlelerine ulaştı. Platform, Eylül 2021’de dünya genelinde bir milyarı aşan aylık kullanıcı sayısını duyurdu. ByteDance, halka arz etmemesine rağmen özel piyasa değerlemelerinde dünyanın en değerli girişimlerinden biri sayıldı; kaynaklara göre şirketin gelirinin 2024’te 150 milyar doları aştığı bildirildi. Şirketin özel piyasa değerlemesi Aralık 2020’de 180 milyar dolar bandına, 2024’te yaklaşık 300 milyar dolara yükseldi. Yiming, bu dönemde şirketin küresel genişlemesini yönetti; ancak 2018’de Çin’de düzenleyicilerin uygulamalara yönelik denetimi ve 2020’de Hindistan’ın TikTok’u yasaklaması, şirketin karşılaştığı jeopolitik baskıları görünür kıldı. Şirket bu dönemde gelirini reklam modeli üzerine kurdu ve Çin dışındaki büyümesini yönetmek için ayrı yönetim yapıları kurdu; kısa video pazarındaki rekabet, Instagram ve YouTube’un benzer özelliklerini hızla devreye almasıyla daha da kızıştı. Bu dönemde ByteDance’in ürün portföyü, video düzenleme uygulaması CapCut, kurumsal iş birliği aracı Lark, uzun video platformu Xigua ve sanal gerçeklik donanım üreticisi Pico gibi kalemlerle genişledi.

2021’de Ayrılış ve TikTok’un ABD Süreci

Yiming, 20 Mayıs 2021’de CEO görevinden ayrıldığını duyurdu; açık mektubunda, günlük yönetim yerine şirketin uzun vadeli stratejisine odaklanmak istediğini belirtti. Görevi, kuruluşundan beri insan kaynakları ve yönetim alanlarında çalışan ortaklarından Liang Rubo’ya devretti. Kasım 2021’de şirketin yeniden yapılanması kapsamında başkanlık görevinden de ayrıldı. Kaynaklara göre Yiming, Singapur’da yaşamaya başladı ve şirketin günlük yönetiminden uzak kaldı; zenginlik listeleri ise 2024’ten itibaren onu Çin’in en zengin kişisi olarak göstermeye başladı. Bloomberg endeksi, Eylül 2025’te Yiming’i ilk kez Asya’nın en zengin kişisi olarak listeledi; Haziran 2026 itibarıyla servetinin 100 milyar doları aştığı ve Mukesh Ambani’yi geride bırakarak Asya’nın en zengin ikinci kişisi olduğu bildirildi.

TikTok’un ABD’deki durumu, yıllarca süren bir hukuk sürecine dönüştü. 2020’de o dönemdeki yönetimin çıkardığı kararnameyle yasa denemesi mahkemelerde durdurulmuştu; 2024’te kabul edilen yasa ise ByteDance’in TikTok’u elinden çıkarmasını veya uygulamanın ABD’de yasaklanmasını öngörüyordu. Şirket ve TikTok yasağı anayasaya aykırı bulan dava açtı; Ocak 2025’te Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi yasa onayladı ve uygulama 18-19 Ocak 2025’te yaklaşık on dört saat boyunca ABD’de erişime kapandı. Sonrasında uzatma kararları uygulamanın çalışmasını sürdürmesine imkân sağladı; süreç, 2025’te ABD-Çin müzakereleriyle bir çözüm çerçevesine bağlandı. Reuters’in Ocak 2026’da bildirdiğine göre TikTok, ABD yasağını önlemek için yeni bir ortak girişim anlaşmasına vardı ve yapının büyük bölümü ABD merkezli yatırımcıların eline geçti. ByteDance ise Yiming’in yönetimden ayrılmasından sonra Liang Rubo yönetiminde çalışmaya devam etmektedir; şirket, 2023’ten itibaren Çin’de yayımladığı yapay zeka uygulamalarıyla yeni bir büyüme alanına yönelmiştir ve değerlemesi, bu yatırımların da etkisiyle büyümektedir.