Jared Kaplan Kimdir? Ölçekleme Yasalarının Arkasındaki Fizikçi (2026)

Jared Kaplan, kuramsal fizik alanında doktorasını 2009’da Harvard Üniversitesi’nde tamamlayan Amerikalı fizikçi ve yapay zeka araştırmacısıdır. Yaklaşık on beş yıl Johns Hopkins Üniversitesi’nde kuramsal fizikçi olarak çalışan Kaplan, kuantum yerçekimi ve Standart Model ötesi fizik üzerine çalıştı; 2020’de yayımladığı ölçekleme yasaları makalesiyle dil modellerinin büyüklükle birlikte nasıl geliştiğini sayısal olarak betimleyen bir çerçeve kurdu. 2021’de Dario ve Daniela Amodei ile birlikte Anthropic’in kurucu ortağı oldu ve bugün şirketin baş bilim yöneticiliğini yürütüyor.

Kaplan’ın kariyeri, soyut fizik kuramlarından endüstriyel yapay zeka araştırmalarına uzanan alışılmadık bir geçişi temsil eder. Ölçekleme yasaları, devasa model eğitiminin ne kadar veri, işlem gücü ve sermaye gerektireceğini önceden hesaplanabilir hâle getirdiği için sektörün araştırma stratejilerini doğrudan etkiledi. Bu makalede Kaplan’ın fizik eğitiminden ölçekleme yasalarına, Anthropic’in kuruluşundan 2025-2026 dönemindeki rolüne uzanan yol, doğrulanabilir tarihlerle anlatılmaktadır.

Kuramsal Fizik Eğitimi ve Johns Hopkins Yılları

Kaplan’ın akademik temeli, soyut matematiğin fiziksel kuramlarla kesiştiği bir alanda oluştu. Harvard Üniversitesi’nde kuramsal fizik doktorasını 2009’da tamamladı; bu dönemde Hertz Vakfı’nın seçici doktora burs programında yer alan isimler arasındaydı. Doktora sonrasında Johns Hopkins Üniversitesi’nde kuramsal fizikçi olarak görev yaptı ve yaklaşık on beş yıl süren bu dönemde kuantum yerçekimi, sicim kuramı, perturbasyon yöntemleri ve Standart Model ötesi fizik konularında makaleler yayımladı. Parçacık fiziğinde saçılma genliklerinin hesaplanmasını kökten basitleştiren yeni tekniklerin geliştirilmesine katkı yapan isimler arasında yer alması, onu bu alanın uluslararası düzeyde tanınan kuramsalcılarından biri hâline getirdi.

Üniversite yıllarında makine öğrenmesi, onun için önce yalnızca bir araştırma merkezi değildi; ancak sinir ağlarının davranışındaki düzenlilikler fizikçinin gözüne keşfedilmeyi bekleyen bir yasa gibi görünmeye başladı. Kaplan bu sezgiyi önce modelledi, sonra ölçtü ve kariyerinin ikinci yarısını belirleyecek geçişi hazırladı. Fizik disiplininin getirdiği ölçekleme ve simülasyon alışkanlığı, sonraki yıllarda yapay zeka araştırmalarına yaklaşımının ayırt edici özelliği oldu.

Ölçekleme Yasaları: Fizikten Makine Öğrenmesine (2020)

Ocak 2020’de Kaplan ve meslektaşları, Scaling Laws for Neural Language Models başlıklı makaleyi arXiv üzerinde yayımladı. Çalışma, dil modellerinin kaybının, modelin parametre sayısı, veri kümesinin büyüklüğü ve eğitim işlem gücüne bağlı olarak geniş aralıklar boyunca güç yasası biçiminde öngörülebilir biçimde düştüğünü gösterdi. Fizikçilerin doğa yasalarını betimlemek için kullandığı ölçekleme kavramının sinir ağlarına uygulanması, devasa eğitim bütçelerinin planlanmasını deneme yanılma sürecinden çıkarıp hesaplanabilir bir çerçeveye taşıdı.

Makale, Kaplan’ın ortak yazar olarak yer aldığı ve Mayıs 2020’de yayımlanan GPT-3 çalışmasıyla birlikte sektörün en etkili belgeleri arasına girdi. Ölçekleme yasalarının pratik sonucu netti: aynı işlem gücü bütçesiyle daha büyük bir modeli daha uzun süre eğitmek yerine, daha büyük bir modeli uygun miktarda veriyle eğitmek daha verimli sonuç veriyordu. Bu bulgu, önümüzdeki yıllarda büyük laboratuvarların model stratejilerini şekillendirdi ve Kaplan’ı fizik dünyasından yapay zeka dünyasına tamamen geçen nadir akademisyenlerden biri hâline getirdi.

Anthropic’in Kuruluşu (2021)

Kasım 2020’de OpenAI’dan ayrılan araştırma yöneticilerinden Dario Amodei ve Daniela Amodei, güvenlik odaklı bir yapay zeka şirketi kurma hazırlığına başladı. Kaplan, bu hazırlıkların en erken katılımcılarından biri oldu ve 2021’de kamu yararı şirketi statüsüyle kurulan Anthropic’in altı kurucu ortağından biri hâline geldi; diğer kurucular arasında Tom Brown, Chris Olah ve Jack Clark gibi OpenAI çıkışlı araştırmacılar bulunuyordu. Kaplan, Johns Hopkins’teki akademik görevini bırakarak şirketin baş bilim yöneticisi rolünü üstlendi.

Anthropic’in kuruluş felsefesi, önden tanımlanmış bir araştırma gündemine dayanıyordu: yetenek geliştirmeden önce güvenlik araştırmalarına yatırım yapmak, ölçekleme deneyimini denetim ve hizalama çalışmalarıyla birleştirmek. Şirketin ilk yıllarında Kaplan, araştırma yönünün belirlenmesinde merkezi rol üstlendi. 2023’te yayımlanan ilk Claude modeliyle başlayan ürün serisi, ölçekleme stratejisi ile güvenlik araştırmalarının birleşiminden doğdu ve Anthropic’i sektörün en yüksek değerlemeli özel şirketlerinden biri hâline getirdi.

Baş Bilim Yöneticiliği ve Araştırma Yönü

Kaplan, Anthropic’te bilim yöneticisi olarak ölçekleme, yorumlanabilirlik ve hizalama araştırmaları arasında köprü kuran bir düzen kurdu. Şirketin model serisinin her adımında kapasite planlamasının ölçekleme yasalarına dayandığı biliniyor; Kaplan’ın 2020’de kurduğu sayısal çerçeve, Claude modellerinin eğitim bütçelerinin ne zaman ve nasıl artırılacağına dair kararların temelini oluşturdu. Bu yaklaşım, laboratuvarın güvenlik ölçütleri karşılanmadan bir sonraki ölçeğe geçmeme ilkelerini araştırma planlamasıyla uyumlu hâle getirdi.

Aynı dönemde Kaplan, yapay zekanın toplumsal etkisi üzerine kamuya açık tartışmalarda da yer aldı. Ölçeklemenin sınırları, model eğitiminin enerji maliyetleri ve insan düzeyinde sistemlerin gelişine hazırlık gibi konularda konuşan Kaplan, fizikçilerin ölçekleme sezgisini yapay zeka güvenliği tartışmasına taşıyan bir ses olarak tanındı. Fizik eğitiminin ona kattığı en önemli alışkanlığın, iddiaları ölçülebilir öngörülere dönüştürmek olduğunu vurgulaması, yaklaşımanın özeti olarak sıkça anılır.

Güncel Durumu: 2025-2026

2025’te Time dergisi Kaplan’ı, yapay zeka alanının en etkili yüz kişisi listesine ekledi. Aynı yılın sonlarında ve 2026’da kamuoyuna yaptığı açıklamalarda, insan düzeyinde sistemlere yaklaşıldığı uyarısını yineledi ve bu geçiş dönemiyle ilgili kritik kararların 2030’a kadar alınması gerektiğini söyledi. Business Insider’ın Eylül 2026’da yayımladığı analizde, Kaplan’ın erken dönem güvenlik uyarılarının sektörde giderek daha fazla paydaş tarafından paylaşılan bir görüşe dönüştüğü vurgulandı.

Anthropic’in 2026’daki yüksek değerlemesinin ardından Kaplan, Forbes 400 listesine giren altı kurucu ortaaktan biri olarak kaydedildi. Baş bilim yöneticisi olarak bugün de şirketin araştırma gündemini kurucu ekiple birlikte belirlemektedir; ölçekleme araştırmaları ve güvenlik ölçütleri arasındaki dengeyi gözetmesi, görevinin özünü oluşturmaktadır.

Mirası ve Etkisi

Kaplan’ın en kalıcı katkısı, yapay zeka geliştirmeyi sezgisel bir sanattan ölçülebilir bir planlama problemine dönüştüren ölçekleme çerçevesi olmuştur. 2020’den itibaren temel modellerin eğitiminde bütçe kararlarının güç yasalarına dayandırılması, fizik kökenli bir araştırmacının sektörün yönünü değiştirebildiğinin somut örneği olarak anılır.

İkinci katkısı, güvenlik odaklı bir laboratuvarın ölçekli rekabet içinde ayakta kalabileceğini göstermesidir. Anthropic’in kamu yararı şirketi statüsü, güvenlik araştırması yatırımları ve denetim yaklaşımı, Kaplan’ın fizik dünyasından getirdiği önce anla sonra ölçekle disiplininin kurumsal karşılığı olarak değerlendirilir. 2025-2026 döneminde uyarılarının ana akımlaşması, yapay zeka tarihçilerinin onu hem teknolojik hem de toplumsal boyutta bir geçiş figürü olarak anmasına yol açacaktır.