Borsada Yapay Zekâ Nöbeti: Hindistan'ın 'Öldürme Düğmesi' Yönetmeliği İçin Geri Sayım Başladı

Dünyanın en kalabalık bireysel yatırımcı ordusuna sahip piyasası, yapay zekâyı kuralsız bırakmak üzere olan son büyük düzenleyici adımı sayıyor. Hindistan Sermaye Piyasası Düzenleme Kurumu SEBI’nin başkanı Tuhin Kanta Pandey, 10 Ekim’de Bombay Borsası’nın Capital Markets Confluence etkinliğinde türev ürünler, kapanış açığı sistemi (CAS) ve expiry günü mutabakatı kurallarıyla birlikte yapay zekâ/makine öğrenmesi yönergelerini de “kısa süre içinde” —basının aktardığıyla yaklaşık bir hafta içinde— yayımlayacaklarını açıkladı. Pandey’in üslubu, 19 Ağustos’taki FICCI konuşmasındaki net cümlenin gölgesinde: AI yönetmelikleri insan gözetimi, veri kontrolleri ve “öldürme düğmesi” mekanizmaları içerecek; “Mesele piyasaların AI kullanıp kullanmayacağı değil, güveni zedelemeden nasıl kullanacağı.”

Böylece 1,4 milyar nüfuslu piyasanın AI ile sınavı, istişare faslından bağlayıcılık faslına geçmek üzere. Soru artık “gelmeyecek” değil; “gelen metin, Ağustos’ta vaat edilen sertliği ne kadar koruyacak?”

---

Kaynağı İki Yıllık Taslak: Beş Sütun ve Katmanlı Uyum

Yönergenin iskeleti Haziran 2025’te, “Hindistan Menkul Kıymet Piyasalarında AI/ML’nin Sorumlu Kullanımına İlişkin Yönergeler” başlıklı istişare belgesiyle yayımlanmış; görüş penceresi 11 Temmuz 2025’te kapanmıştı. Belge beş sütun çiziyor: yönetişim ve hesap verebilirlik, ifşa, test, adalet/taraf tutma giderimi ve siber güvenlik. En ayırt edici fikir ise katmanlama:

1. Tam uyum rejimi: müşteriye dokunan ya da yüksek riskli sayılan sistemler —algoritmik ticaret motorları, yatırım tavsiye araçları, yatırımcı sohbet botları. Kıdemli yönetimde teknik yetkinliğe sahip bir “sahip” atanması, risk-sınırlar-doğruluk-ücret-veri kalitesi ifşası, periyodik denetim bulgularının kuruma paylaşımı, devre kesici ve oynaklık kontrolleri, derin sahte (deepfake) ve sürü davranışı (herding) savunmaları bu rejimin yükümlülükleri.
2. “Regulatory Lite”: iç operasyon ve back-office modelleri için indirgenmiş gereksinimler — regulasyonun ağırlığını riskin büyüklüğüne göre dozlayan bir şema.

SEBI başdanışmanlarının hukuk bürolarıyla paylaştığı yorumlarda “tek beden herkese uymaz” ilkesi öne çıkıyor; Pandey de 10 Ekim’de aynı cümleyi tekrarladı.

---

Bağlayıcı İlk Adım Zaten Atılmıştı: Mayıs Danışma Yazısı ve 1 Nisan Eşiği

Yönerge “ilk kıvılcım” değil; SEBI’nin AI defterinde bağlayıcı bir sayfa zaten var. Kurum, 5 Mayıs 2026’da piyasa altyapısı kurumlarına “yeni nesil yapay zekâ araçlarının zafiyet tespiti” başlıklı ilk danışma yazısını göndererek, tedarik zinciri denetiminde AI kullanmanın kurallarını çizdi. Algoritmik ticaret sistemlerinin kimliklendirme ve kayıt yükümlülükleri ise 1 Nisan 2026’da yürürlüğe girmişti. Üçüncü taraf takipçilerin bekleyişi, final yönergenin Q4 2026’da, bu iki katı ile birleşerek kapalı bir rejim oluşturması yönünde: insan gözetimi, kill-switch, satıcı/üçüncü taraf sorumluluğu.

Takvimin tamamı resmi değil: “yaklaşık bir hafta”, bir başkanın etkinlik niyet beyanı; SEBI’nin 11 Ekim itibarıyla yayımlanmış sirküler listesinde final bir AI/ML yönergesi henüz görünmüyor. Bu, geçen ay “agentic AI piyasalar için ilgili; regülasyonlar evrilmeli” ve “hesap verebilirlik teknolojiye devredilemez” diyen Pandey’in söylem çizgisinin, kağıt aşamasına inişinin gecikmesi olarak da okunabilir.

---

Sonuç: Düğme Gerçekten Basılacak mı?

SEBI’nin hamlesi, gelişen piyasalar için emsal değeri taşıyor: Wall Street’in “önce kâr sonra davacı” refleksi ile Brüksel’in ağır MFN rejimi arasında üçüncü bir yol —katmanlı, dozlanmış, ama kill-switch’i masada. Asıl sınav metnin ilk halinde değil, ilk volatility gününde verilecek: bir aracı kurumun AI stratejisi piyasayı sarstığında düğmeye kim basacak, basana ne olacak ve SEBI, kendi “Regulatory Lite” kapısının içinden geçen iç modelleri gerçekten sorgulayabilecek mi? Bombay’ın seans gongu, yakında bu soruların saatini de tutacak.