Devlette Yapay Zeka Sansürü Tartışması: DHS, Resmi Belgeleri Karartmak İçin Google AI’ı Devreye Alıyor

ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası (FOIA) kapsamında kamuoyuyla paylaşılan resmi belgelerdeki gizli ve hassas kısımların taranarak karartılması (redaksiyon) için Google’ın yapay zekâ teknolojilerini kullanmaya başladı. Bu hamle, devlet bürokrasisinde dağ gibi biriken bilgi edinme taleplerinin eritilmesi adına teknolojik bir devrim olarak sunulsa da, bağımsız gazeteciler ve şeffaflık savunucuları arasında algoritmik sansür ve kamu denetiminin engellenmesi endişelerini zirveye taşıdı.

Federal Yapay Zekâ Kullanım Envanteri kayıtlarına giren belgelere göre, DHS bünyesindeki Gümrük ve Sınır Muhafaza (CBP) birimi, DHS-2567 kodlu proje kapsamında Google Cloud Platform (GCP) üzerindeki Vertex AI ve Gemini çok modlu dil modellerini fiilen operasyonel iş akışlarına entegre etti.

---

140 Bin Talep Sırada: Yapay Zekâ Neyin Gizleneceğine Nasıl Karar Veriyor?

DHS yetkilileri, her yıl yüz binlerce yeni FOIA başvurusu aldıklarını ve sınırlı insan kaynağı nedeniyle yanıt sürelerinin ayları, hatta yılları bulabildiğini belirtiyor:

1. Devasa İş Yükü: Kurum, Eylül ayı sonu itibarıyla toplam başvuruların yüzde 10’undan fazlasına tekabül eden yaklaşık 100.000 ila 140.000 arası talebin ilk aşamada Google AI tarafından taranmasını planlıyor.
2. Otomatik Öneri Mekanizması: Vertex AI üzerinde çalışan algoritmalar; belgelerdeki ulusal güvenlik istihbaratını, kişisel kimlik bilgilerini (PII), ticari sırları ve kolluk kuvveti operasyonel detaylarını tarayarak karartılması (siyah bant çekilmesi) gereken paragrafları işaretliyor.
3. İnsan Onayı Güvencesi: DHS sözcüleri, nihai kararın yapay zekâya bırakılmadığını; sistemin yalnızca ‘öneri’ sunduğunu ve insan FOIA uzmanlarının bu önerileri inceleyerek belgeyi onayladığını savunuyor.

---

Şeffaflık Örgütleri Ayakta: “Aşırı Sansür (Over-Redaction) Kaçınılmaz”

Yapay zekânın devlet arşivlerinin sansürlenmesinde kullanılması, basın özgürlüğü ve sivil toplum kuruluşlarında sert eleştirilere neden oldu:

• Algoritmik Muhafazakarlık: Hukukçular, dil modellerinin riskten kaçınma eğiliminde olduğunu, bu nedenle yasal olarak kamuya açıklanması gereken belgeleri dahi ‘şüpheli’ bularak karartma önerisinde bulunabileceğini belirtiyor. İnsan memurların zaman darlığı nedeniyle yapay zekânın karartma önerilerini doğrudan onaylaması, kamunun haber alma hakkını derinden yaralayabilir.
• Tarihi Hakikatlerin Gizlenmesi: Gazeteciler, devletin geçmişteki suistimallerini veya kamu güvenliğini ilgilendiren skandalları aydınlatmak için kullanılan FOIA mekanizmasının, Google algoritmalarının arkasına saklanan bir ‘dijital perdeye’ dönüşmesinden korkuyor.

---

Federal Düzeyde Yaygınlaşan Yapay Zekâ Eğilimi

DHS’nin Google AI hamlesi tekil bir örnek değil; Washington’daki federal kurumlar genelinde bürokrasiyi yapay zekâya devretme dalgasının en son halkası:

• Adalet Bakanlığı (DOJ): Kolluk kuvvetlerinin yaka kamerası video kayıtlarındaki üçüncü şahıs yüzlerini otomatik bulanıklaştırmak için bilgisayarla görme algoritmalarını kullanıyor.
• İçişleri Bakanlığı: Yasal ayrıcalık taşıyan belgelerin tespiti ve redaksiyonu için Microsoft tabanlı yapay zekâ araçlarını test ediyor.

---

Türkiye Kamu Yönetimi ve Bilgi Edinme Hakkı İçin Dersler

Türkiye’de de Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) süreçlerinde yapay zekâ entegrasyonu tartışılırken, DHS’nin yaşadığı bu deneyim hayati ilkeler sunuyor:

• Açık Kaynak ve Algoritmik Denetim: Kamu belgelerini sınıflandıran ve sansürleyen modellerin kapalı kutu olmaması, hangi kriterlere göre karar verdiklerinin bağımsız denetçilerce incelenebilmesi gerekmektedir.
• İtiraz Mekanizması: Vatandaşlara, yapay zekâ tarafından sansürlendiği tespit edilen belgeler için bağımsız bir hakem heyetine hızlı itiraz hakkı tanınmalıdır.

---

Sonuç: Hız mı, Şeffaflık mı?

DHS’nin Google Cloud Vertex AI ile başlattığı FOIA redaksiyon operasyonu, modern devletlerin hız ile demokratik hesap verebilirlik arasında sıkıştığı kritik bir dönemece işaret ediyor. Yapay zekâ bürokratik tıkanıklıkları çözebilir; ancak bu süreçte halkın devleti denetleme yeteneği algoritmik siyah bantların altında kaybolursa, kazanılan verimliliğin bedeli ağır bir şeffaflık erozyonu olacaktır.