Yapay zekâ ekosisteminin öncü laboratuvarı Anthropic, 2026 yılı sonunda gerçekleşmesi beklenen ve yüz milyarlarca dolarlık değerlemeye ulaşması öngörülen tarihi halka arzı (IPO) öncesinde, CEO Dario Amodei dahil 7 kurucu ortağına şirket üzerinde yüzde 50,1 oranında mutlak oy hakkı tanıyan devrimsel bir yönetim mimarisini hissedarların onayına sundu. Palantir Technologies’in ünlü oy tröstü modelinden esinlenen bu çok sınıflı hisse yapısı, sermaye artırımlarıyla kurucuların ekonomik payı azalsa dahi şirketin AGI güvenliği misyonunun Wall Street yatırımcılarının kısa vadeli kâr baskısına kurban edilmesini önlemeyi amaçlıyor.
San Francisco kulislerinden sızan gizli hissedar mektubu, yapay zekâ sektöründe sermaye gücü ile güvenlik idealleri arasındaki en kritik güç mücadelesini gözler önüne seriyor. Amazon, Google ve önde gelen girişim fonlarından milyarlarca dolar yatırım alan Anthropic’te, her bir kurucunun elindeki hisse payı sermaye sulanması nedeniyle yaklaşık yüzde 2 seviyelerine kadar gerilemiş durumda. Kurucu ekip, şirketi halka açmadan önce mutlak karar yetkisini garanti altına almak istiyor.
Palantir Modeli: Ekonomik Değeri Olmayan Ancak Mutlak Güç Sağlayan Tröst
Anthropic yönetiminin masaya koyduğu teklif, veri analitiği devi Palantir’in 2020 yılındaki halka arzında uyguladığı ve kurucular Peter Thiel, Alex Karp ve Stephen Cohen’e şirketin neredeyse tamamı satılsa bile kontrolü ellerinde tutma imkanı veren çoklu oy sınıfı modeline dayanıyor:
- Sıfır Ekonomik Değer, Yüzde 50,1 Oy Hakkı: Kuruculara tahsis edilecek yeni ‘F Sınıfı’ özel hisseler ek bir temettü veya nakit değeri taşımıyor. Yalnızca genel kurul oylamalarında, diğer tüm A ve B sınıfı hisselerin toplamından bir oy fazla çıkaracak şekilde otomatik olarak yüzde 50,1 oy gücüne kilitleniyor.
- En Az Üç Kurucu Şartı: Bu devasa oy kontrolü, kurucu 7 ortaktan en az üçünün şirkette aktif görevde kalması ve minimum hisse barajını koruması şartına bağlanıyor. Kurucuların çoğunluğu ayrılırsa tröst feshedilecek.
- Çalışanlara Dengeleyici Hisse Sınıfı: Olası kilitlenmeleri çözmek ve şirket içi demokrasiyi korumak amacıyla Anthropic çalışanlarına da kritik oylamalarda denge unsuru olabilecek özel bir hisse havuzu ayrılması planlanıyor.
Yönetim Kurulu Dengesi: Long-Term Benefit Trust Yetkisini Koruyor
Peki kurucuların yüzde 50,1 oy kontrolü elde etmesi, Anthropic’i bir diktatörlüğe mi dönüştürecek? Şirket tüzüğündeki karmaşık denge-fren mekanizmaları bu noktada devreye giriyor.
Kurucuların yüzde 50,1’lik oy gücü, birleşme, şirket satın alma, tüzük değişiklikleri ve büyük stratejik yatırımlar gibi kurumsal meselelerde geçerli olacak; ancak yönetim kurulu üyelerinin atanmasını kapsamayacak.
Anthropic’in en özgün yapısı olan ve bünyesinde eski ABD Merkez Bankası Başkanı Ben Bernanke gibi saygın isimlerin yer aldığı Long-Term Benefit Trust (LTBT), yönetim kurulunun çoğunluğunu belirleme yetkisini elinde tutmaya devam edecek. Ancak yeni anlaşmayla kurucu ortakların kurulda sahip olduğu doğrudan koltuk sayısı 2’den 3’e yükseltilecek. Bu formül, kurucular ile bağımsız güvenlik tröstü arasında hassas bir denge kurmayı hedefliyor.
Wall Street ile AGI Güvenliği Arasındaki Büyük Çatışma
Anthropic’in bu hamlesi, Wall Street kurumsal yatırımcıları ve emeklilik fonları arasında şimdiden büyük bir dirençle karşılaştı. Geleneksel finans çevreleri, ekonomik riski üstlenen sermayedarların yönetimde söz sahibi olamamasını ‘hissedar haklarının gaspı’ olarak nitelendiriyor:
“Eğer bir şirket halka açılıp halktan yüz milyarlarca dolar toplayacaksa, hesap verebilir olmak zorundadır. Yüzde 2 hisseyle şirketin yüzde 50,1’ini yönetmek, finansal piyasaların temel mantığına aykırıdır.”
Ancak Dario Amodei ve ekibi, AGI’ye (Yapay Genel Zekâ) giden yolda geleneksel bir yazılım şirketi gibi davranamayacaklarını savunuyor. Kurucular, OpenAI’da 2023 sonunda yaşanan ‘Sam Altman darbesi ve geri dönüşü’ krizini örnek göstererek; kurumsal kontrolün net bir yapıya kavuşturulmaması halinde, insanlığın geleceğini etkileyecek modellerin üç aylık borsa kâr hedeflerine feda edilebileceğini vurguluyor.
Halka Arz Takvimi ve Sektöre Etkileri
Anthropic’in hisse yapısını bu denli agresif bir şekilde yeniden yapılandırması, 2026 sonu veya 2027 başı için planlanan mega halka arzın ayak seslerinin artık çok yakından duyulduğunun en net göstergesi.
OpenAI’ın kâr amacı güden bir şirkete dönüşme sancıları çektiği bir dönemde, Anthropic’in ‘kamu yararı tröstü ve kurucu kontrolü’ senteziyle borsaya açılması; yapay zekâ laboratuvarlarının vahşi kapitalizm ile insanlık güvenliği arasında nasıl bir denge kurabileceğine dair tarihin en büyük kurumsal deneyi olacak.\n
Sık sorulan sorular
Anthropic kurucuları neden yüzde 50,1 oy hakkı talep ediyor?
Kurucuların her birinin sermaye payı yaklaşık yüzde 2'ye kadar gerilediğinden, halka arz sonrasında Wall Street yatırımcılarının kâr baskısıyla şirketin güvenlik ve AGI misyonunu saptırmasını engellemeyi amaçlamaktadırlar.
Palantir modeli nedir?
Hissedarlara ek ekonomik hak sağlamayan, yalnızca genel kurul kararlarında kurucu ekibe yüzde 50,1 sabit oy gücü tanıyan ve belirli sayıda kurucu şirkette kaldığı sürece geçerli olan özel bir tröst yapısıdır.
Yönetim kurulu seçimlerinde bu kural geçerli olacak mı?
Hayır; Ben Bernanke gibi bağımsız isimlerin yer aldığı Long-Term Benefit Trust (LTBT), kurul üyelerinin çoğunluğunu atama yetkisini koruyacak ve kurucuların kurul koltuğu 2'den 3'e çıkarılacaktır.
İlgili analizler
Anthropic'te 2 Trilyon Dolarlık İkilem: IPO Öncesi GPT-6 Astra Baskısıyla Yeni Model Hamlesi
2 Trilyon Dolarlık Halka Arz Eşiği: Anthropic 100 Milyar Dolar Gelir Hızıyla Yeni Amiralini Hazırlıyor
