Mata v. Avianca’dan Sonra: İntihal Değil, Uydurma Yargılamak

Altı dava, hiçbiri yok

Mata v. Avianca, hikâyenin sembolü oldu: bir uçak kazası davasında avukatlar, ChatGPT’den ürettikleri altı içtihadı dilekçeye koydu; karşı taraf ve hâkim, kararların hiçbirinin var olmadığını araştırdığında ortaya çıkardı. Uydurulan davalar, ikna edici biçimde gerçekçi görünüyordu.

22 Haziran 2023’de hâkim P. Kevin Castel, yaptırım kararını yazdı: avukatlar, doğrulama ödevlerini yapmadıkları için para cezası ve bar’lara bildirimle karşılaştı. Kararın cümlesi netti: bir iddianın yapay zekadan çıkmış olması, özeni ortadan kaldırmaz.

Bundan sonrası dalga: ABD’nin çeşitli eyaletlerinde, Avustralya Federal Mahkemesi’nde, Kanada ve Malezya’da benzer olaylar yaptırımla döndü. Kimi dosya düzeltme cezasıyla, kimi meslekten men soruşturmasıyla kapandı. Uydurmak, mesleki sorumluluğun tanımı içine girdi.

Neden intihalden farklı

İntihal, gerçek bir metnin sahipliğini çalmaktır. Yapay zeka kaynak uydurması ise gerçek olmayan bir otoriteyi ihraç etmektir; zararı, bir kişiye değil, mahkemenin gerçeklik zeminine dokunur. Hâkim, var olmayan bir emsali tartışır; karşı taraf, yoklukla çürütme yapar.

Bu, adalete özgü bir kırılganlık üretir: hukuk, önceki kararlara dayanan bir argüman sistemidir. Sistem sahte karar kabul ederse, argüman üretimi ile argüman doğrulama arasındaki bütçe farkı büyür; yani uydurma, en çok hakikati kanıt yükü olan tarafı zayıflatır.

Bir diğer fark, niyet: çoğu avukat, sahtecilik kastı değil tembellik ya da bilgisizlik taşıyordu. Yaptırımlar da genelde dürüstlük ilkesi değil, özen ilkesi üzerinden geldi; bu, etik kodların yapay zeka çağında hangi maddeyle güncellendiğini gösteriyor.

Mahkemelerin ve baroların cevabı

Yanıt üç katmanlı. Birincisi, bildirim zorunluluğu: ABD’deki birçok mahkeme, yapay zeka ile üretilen beyanların etiketlenmesini ve doğrulanmış insan imzasını isteyen yönergeler yayımladı.

İkincisi, meslek içi yaptırım: barolar ve disiplin kurulları, “doğrulama yükümlülüğü”nü açıkça tanımladı; yani kaynak göstermek yetmez, kaynağın varlığını kontrol etmek de ödevdir.

Üçüncüsü, mahkeme personeli tarafı: hakimler ve yazı işleri de araç kullanıyor. Burada asimetri tersine döndü: uydurma tespitinin maliyeti, uydurmanın maliyetinden yüksekse, sistem kendi savunmasını otomasyona bağlar; doğrulama motorları ve emsal veri tabanları adliyeye girer.

Hukukçu için kullanım kılavuzu

Kullanımın güvenli sınırı pratik bir liste: taslak ve araştırma serbest, alıntı yasak; doğrulanmamış hiçbir karar metne girmez; her alıntı, birincil kaynaktan okunur; çıktı, müvekkil sırrı taşımamalı ve hukuki özen ihlal etmemeli.

İkinci bir sınır, açıklık: yapay zeka kullanımının gizlenmesi, hata halinde cezayı ağırlaştırır; beyan yükümlülüğü getiren mahkemelerde gizlilik, özen ihlalinden bağımsız bir disiplin suçudur.

Son olarak, aracın kusuru değil, özenin yokluğu cezalandırılır: doğrulanmış bir AI çıktısı geçerli bir yardımcıdır. Yaptırım dalgası, teknolojiyi yasaklamak için değil, sorumluluğu hatırlatmak için yazıldı.

Adliyenin ötesi

Bu tartışma, üniversiteden yayıncılığa her otorite-kullanım ilişkisine sirayet ediyor: kaynak göstermek, otoriteye saygının değil, doğrulanabilirliğin bedeli. Uydurma, otorite maliyetini düşürür ve sistemi enflasyona sokar.

Küçük bir teselli var: davanın kalıcılığı sayesinde uydurma, artık meslek sınavlarında ve staj eğitimlerinde bir bölüm. Yani ilk dalga, kendi antikorunu üretti; tekrarlanan hata, pahalı hataya dönüştü.

Asıl soru ilerideki mimaride: hukuk argümanı üreten sistemler, doğrulama katmanıyla birlikte tasarlanacak mı, yoksa uydurma hep özenle dışarıdan mı temizlenecek? Mata kararı, ikinci yolu yazdı; mühendislik birinciyi tartışıyor.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Mata v. Avianca yaptırım kararıJustia
2. Davın analitik ve sonucuWikipedia
3. Yapay zeka kaynaklı mahkeme olaylarıReuters