Giriş yap

Kore AI Çerçeve Kanunu: Yürürlük, Yüksek Etkili AI ve Yaş Doğrulama Gündemi

645 kelime3 dk okuma

Güney Kore’de Yapay Zekânın Geliştirilmesi ve Güvenin Tesisine İlişkin Çerçeve Kanun 26 Aralık 2024’te meclisten geçti, 21 Ocak 2025’te resmen yayımlandı ve 22 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi; yüksek etkili yapay zekâ yükümlülükleri, üretken AI çıktısı etiketleme, yabancı sağlayıcılara iç temsilci zorunluluğu ve 30 milyon won’u aşmayan idari para cezaları, “AI süper gücü” iddiasının hukuki iskeletini kurdu.

Kore, ilk kapsamlı AI yasasını yazdı

Güney Kore, yapay zekâyı tek bir çatı altında düzenleyen Yapay Zekânın Geliştirilmesi ve Güvenin Tesisine İlişkin Çerçeve Kanun’u (AI Framework / Basic Act) 26 Aralık 2024’te ulusal mecliste kabul etti, 21 Ocak 2025’te resmî gazetede yayımladı ve 22 Ocak 2026’da yürürlüğe soktu. Böylece Kore, Asya-Pasifik’te bağımsız bir AI temel yasasını yürürlüğe koyan ilk ekonomilerden biri oldu.

Yasanın mottosu “yenilikçi kalkınma ile güven arasında denge”: Kore, katı yasaklar yerine, AI’nın sektör içinde yaygınlaştırılmasını özendiren ve riskli alanlarda şeffaflık şartı koyan hibrit bir model kurdu.

Ne düzenliyor: yüksek etkili AI ve temsilcilik şartı

“Yüksek etkili yapay zekâ” (high-impact AI) olarak tanımlanan uygulamalar için risk yönetimi, kullanıcıya bildirim, denetlenebilirlik ve uygunluk belgesi yükümlülükleri getirildi. Üretken AI çıktılarının yapay zekâ ile üretildiğinin belirtilmesi (labeling) da yasanın kapsamı içinde.

Yasanın en tartışmalı maddelerinden biri, yabancı AI sağlayıcılarına getirilen iç temsilcilik (domestic representative) şartı: belirli kullanıcı ve ciro eşiklerini aşan yabancı firmaların Kore’de resmî bir temsilci ataması gerekiyor. Bu, OpenAI, Google ve Meta gibi şirketlere doğrudan bir hukuki muhatap yükümlülüğü getiriyor.

Yaş doğrulama gündemi: gerçek ad mirası

Kore’de yaş doğrulama, internetin erken günlerinden kalma bir miras. 2000’lerdeki çevrimiçi “gerçek ad” doğrulaması (hyeonmyeong je) yaygınlaştı; Anayasa Mahkemesi 2012’de bunun ana gövdesini iptal etti. 2020’lerde ise yetişkin içerik ve bağımlılık yapan platformlara karşı yaş doğrulama yeniden gündeme geldi; OECD ve Tech Policy Press raporları, Kore’nin küresel “age assurance” tartışmasının erken örneklerinden biri olduğunu not ediyor.

Çerçeve Kanun’da “yaş doğrulama” başlığı tek başına ayrı bir madde olarak değil, yüksek etkili AI ve çocuk/yetişkin ayrımı tartışmasının bir uzantısı olarak konumlanıyor. OpenAI, Eylül 2025’te ChatGPT için küresel bir yaş tahmini (age prediction) katmanı duyurdu; Kore’deki regülasyon gündemi de tam bu küresel “AI + çocuk” hattıyla kesişiyor.

AI süper gücü iddiası

Kore’de hükümet, “AI süper gücü” hedefini ulusal kalkınma gündeminin merkezine koydu. Nikkei Asia’nın haberine göre Lee Jae-myung yönetimi, 589 milyar dolar’lık AI kümesi planını hızlandırma talimatı verdi; BBC ise 2026 yazında çip ve AI yatırımlarının toplam 880 milyar dolar civarına taşındığını aktardı.

Çerçeve Kanun bu anlatının hukuki altyapısı: yeniliği teşvik ederek yerli modelleri korumak, ama “yüksek etkili” uygulamalarda şeffaflık ve hesap verebilirlik yüklemek. Yani Kore’de yasa, bir “regülasyon” değil bir “konumlanma aracı” olarak tasarlandı.

Yasanın kaderi: uygulama

İhlal için öngörülen idari para cezası üst sınırı 30 milyon won (yaklaşık 22 bin ABD doları). AB AI Act’in yüz milyonlarca avroya varan ceza tavanlarına kıyasla mütevazı kalan bu eşik, “yasanın caydırıcılığı tartışmalı” yorumlarına yol açtı.

Kanun 2026’da yürürlüğe girince ilk yıl bir geçiş dönemi olarak uygulanacak; alt düzenlemeler ve “yüksek etkili AI” listesi yıl boyunca güncellenecek. Kore, Avrupa’dan sonra ikinci büyük yargı bölgesinde AI’yi bütüncül biçimde düzenlemeye çalışan ilk ülke olarak, bir “yumuşak regülasyon” deneyi sunuyor.

  • Yasa 26 Aralık 2024’te mecliste kabul, 21 Ocak 2025’te resmî gazetede yayımlandı
  • 22 Ocak 2026’da fiilen yürürlüğe girdi
  • Yüksek etkili AI, etiketleme ve yabancılar için iç temsilcilik şartları içeriyor
  • Ceza üst sınırı 30 milyon won ile sınırlı

Sık sorulan sorular

Kore AI yasası AB AI Act’ten farklı mı?

Evet. AB’nin yasak-yay tabanlı katı risk sınıflamasının aksine Kore, “yüksek etkili AI” kavramını kullanıyor ve ceza üst sınırlarını mütevazı tutuyor; ayrıca yeniliği doğrudan teşvik eden maddeleri bir arada barındırıyor.

Yabancı AI firmalarını neden temsilcilik zorunluluğu ilgilendiriyor?

Kullanıcı ve ciro eşiğini aşan yabancı AI sağlayıcılarının Kore’de resmî bir iç temsilci ataması gerekiyor. Bu, OpenAI gibi hizmetler için veri sorumlusu ve muhatap bulmakla ilgili pratik bir yükümlülük; regülasyonun “kime uygulanacağı” sorusunun da cevabı.

Yaş doğrulama yasaya girdi mi?

Kore’de yaş doğrulama, Çerçeve Kanun’dan bağımsız ama paralel bir gündem. Anayasa Mahkemesi 2012’de “gerçek ad” zorunluluğunun ana gövdesini iptal etmişti; 2020’lerde yetişkin içerik ve bağımlılık tartışmasıyla yeni bir yaş doğrulama rejimi kuruldu. OpenAI’ın 2025’te ChatGPT’ye eklediği küresel yaş tahmini katmanı, Kore’deki AI ve çocuk koruması tartışmasıyla aynı çizgide duruyor.

AI süper gücü iddiası ne kadar gerçekçi?

Hükümet, yerel model ekosistemini, NPU/çip yatırımını ve veri altyapısını bir arada büyütme niyetinde. Yasanın 2026’da fiilen uygulanma şekli ve ceza eşiklerinin caydırıcılığı, iddianın ne kadarının kâğıt üzerinde kalacağını gösterecek.

Kaynakça

  1. South Korea’s AI Law (2025): Framework Act on the Development of AI and Building TrustCSET
  2. South Korea’s New AI Framework Act: A Balancing Act Between Innovation and RegulationFuture of Privacy Forum
  3. A New Chapter in the Age of AI: Basic Act on AI Passed at National AssemblyMinistry of Science and ICT
  4. South Korea’s Approach to Age AssuranceTech Policy Press
  5. South Korea’s Lee orders officials to accelerate $589bn AI hub plansNikkei Asia
  6. South Korea AI Basic Act: local representative requirementtrade.gov

Bu konuyla ilgili haberler