WebTuring · İnteraktif
Yapay zekânın
yetmiş yıllık yolculuğu
Turing’in sorusundan GPT-3’e: umut, kış, devrim. Aşağı kaydırın — her adımda bir dönüm noktası.
Turing Testi
Alan Turing, “Computing Machinery and Intelligence” makalesini yayımladı ve şu meşhur soruyu sordu: “Makineler düşünebilir mi?” Makinelerin zekâsını ölçmek için “Taklit Oyunu”nu (Turing Testi) önerdi.
İlk Yapay Sinir Ağı Simülasyonu
Marvin Minsky ve Dean Edmonds, SNARC adlı ilk yapay sinir ağı bilgisayarını inşa etti.
Dartmouth Konferansı (Milat)
John McCarthy, Marvin Minsky, Nathaniel Rochester ve Claude Shannon önderliğinde düzenlenen bu konferansta “Yapay Zekâ” (Artificial Intelligence) terimi ilk kez resmi olarak kullanıldı ve YZ ayrı bir akademik disiplin haline geldi.
Altın Çağ ve İlk İyimserlik Dalgası
Hükümetlerin ve araştırma kurumlarının YZ’ye milyonlarca dolar akıttığı, beklentilerin göğe ulaştığı dönem.
Perceptron
Frank Rosenblatt, bugünkü derin öğrenmenin atası sayılan ve görsel verileri tanıyabilen ilk yapay sinir ağı mimarisi olan Perceptron’u geliştirdi.
ELIZA
Joseph Weizenbaum, tarihin ilk sohbet robotu (chatbot) olan ELIZA’yı geliştirdi. Bir psikoterapisti taklit eden bu program, insanların makinelerle duygusal bağ kurabileceğini gösterdi.
Perceptrons Kitabı ve Hayal Kırıklığı
Marvin Minsky ve Seymour Papert, Perceptron’ların basit mantıksal işlemleri (XOR gibi) yapamayacağını kanıtlayan bir kitap yazdı. Bu, yapay sinir ağları araştırmalarına büyük bir darbe vurdu.
İlk Yapay Zekâ Kışı
Verilen sözlerin tutulamaması (örneğin dil çevirilerinin başarısız olması) ve bilgisayarların işlem gücünün yetersizliği nedeniyle fonların kesildiği dönem.
Lighthill Raporu
İngiliz hükümeti adına hazırlanan rapor, YZ araştırmalarının “tamamen fiyasko” olduğunu iddia etti. Fonlar bıçak gibi kesildi ve YZ araştırmaları derin bir sessizliğe gömüldü.
Uzman Sistemler ve Ticari Patlama
YZ’nin laboratuvarlardan çıkıp şirketlerin yönetim kurullarına girdiği dönem.
Uzman Sistemler (Expert Systems)
Belirli bir alandaki insan uzmanlığını (örneğin tıp veya jeoloji) taklit eden kurallara dayalı yazılımlar ticari başarı yakaladı. Örnek: DEC şirketi için geliştirilen XCON.
Backpropagation Yeniden Doğuyor
Geoffrey Hinton, David Rumelhart ve Ronald Williams, çok katmanlı yapay sinir ağlarını eğitmek için “Backpropagation” algoritmasını popülerleştirdi ve sinir ağlarını kış uykusundan uyandırdı.
İkinci Yapay Zekâ Kışı
Uzman sistemlerin bakımının çok pahalı olması, esnek olmamaları ve masaüstü bilgisayarların (PC) ucuzlayıp güçlenerek özel YZ donanımlarını gereksiz kılmasıyla başlayan ikinci kış. Fonlar yeniden kesildi.
Sessiz İlerleme ve Veri Çağının Başlangıcı
Gözlerden uzak, arka planda matematiksel modellerin mükemmelleştirildiği ve internetin doğuşuyla “büyük veri” akışının başladığı dönem.
Deep Blue vs. Kasparov
IBM’in süper bilgisayarı Deep Blue, dünya satranç şampiyonu Garry Kasparov’u yendi. Bu, YZ’nin sembolik gücünün büyük bir gösterisiydi.
“Derin Öğrenme” Terimi
Geoffrey Hinton, çok katmanlı derin sinir ağlarını verimli bir şekilde eğitmenin yolunu bularak bu alanı “Derin Öğrenme” (Deep Learning) olarak yeniden markalaştırdı.
IBM Watson ve Siri
IBM Watson, “Jeopardy!” (Riziko) yarışmasında insan şampiyonları mağlup etti. Aynı yıl Apple, Siri’yi iPhone’lara entegre ederek YZ’yi kitlelerin cebine soktu.
Derin Öğrenme Devrimi ve Büyük Patlama
Büyük Veri (Big Data) + güçlü grafik kartları (GPU) + gelişmiş algoritmalar bir araya geldi ve YZ zincirlerini kırdı.
AlexNet Patlaması
ImageNet görsel tanıma yarışmasında Alex Krizhevsky ve ekibi, derin öğrenme (CNN) kullanarak rakiplerine devasa bir fark attı. Modern YZ çılgınlığı resmi olarak başladı.
AlphaGo
Google DeepMind’ın geliştirdiği AlphaGo, gelmiş geçmiş en karmaşık masa oyunu kabul edilen Go’da dünya şampiyonu Lee Sedol’u 4–1 yendi.
Transformer Mimarisi
Google araştırmacıları “Attention Is All You Need” makalesini yayımladı. Bugün kullandığımız tüm büyük dil modellerinin (LLM) temeli olan Transformer mimarisi doğdu.
GPT-3
OpenAI, 175 milyar parametreli GPT-3’ü duyurdu ve dil modellerinin metin yazma yeteneğinde devrim yarattı.
— yolculuk devam ediyor —